Leita frttum mbl.is
Embla

Frsluflokkur: Heimspeki

Tjningarfrelsi

yfirliti um mannrttindi sem lrisjir telja mikilvgustkemur fram a flestir meta tjningarfrelsi mikils.

tmum einveldis-og arfakonunga var tjningarfelsi takmarka ef eitthva og au jflg strfuu undir vgorinu:

"Vr einir vitum."

Eltan aallinn og kngaflki hafi eitt rtt til a tj sig, en ekki sausvartur almginn.

egar alrishyggju einvaldskonunga var viki til hliar og borgaraleg rttindi voru mtun var vgor frjlslyndrar einstaklingshyggju allt fr dgum Voltairetil okkar dags varanditjningarfrelsi:

"g fyrirlt skoanir nar en g er reiubinn til a lta lfi slurnar til a fir a halda eim fram"

Hugmyndafrin byggir v a srhver borgari hafi sama rtt til tjningar hvort sem mr ea r, eltunni ea jflagsvaldinu lkar a betur ea verr.

Heildarhyggjuflk ntmanshefur auknum mli teki aftur uppsjnarmi einvaldskonunga og hphyggju. etta flktelur sig hafa rtt til a kvea hvaa skoanir su verugar og hverjar ekki.V

gori "vr einir vitum" er aftur komi ndvegi hj ssalistumSamfylkingu og Vinstri grnum og Kastljsi RV.Vgor essa hps er etta:

"g er sammla v sem segir og mun draga dr a r opinberlega. Gera a sem g get til a fir ekki a tj ig eanokku birtisteftir ig. Auk ess mun g gera krfu a verir rekinn r vinnunni."

Spurningin er v n sem fyrr hvort veljum vi frelsi ea helsi.


X Faktorinn

Varaformaur Sjlfstisflokksins, Hanna Birna Kristjnsdttir, hefur tta sig v hva a er sem veldur gengisleysi flokksins um essar mundir. vitali morguntvarpinu benti hn stuna sem er essi a hennar mati:

"a er einhver riji faktor. a er einhver faktor sem vi erum a gleyma,a er einhver x faktor. Einhver fegur, a er einhver plitk, stra, a er einhver hugsjn sem vi erum ekki a fanga ngjanlega vel"

Skyldi stjrnmlaforingi hafa tj sig llu skrar um hugmyndafrilegt inntak flokks snsog tfrslu. Lklega mun Landsfundur Sjlfstisflokksins oktber n.k.snast um a leita a x faktornum.

Kann a vera a Hanna Birna Kristjnsdttir hafi hndla ann stra sannleik semknverski heimspekingurinnKonfsusmtai orum forum me essum htti

"Raunveruleg ekking felst v a vita umfang eigin vanekkingar".


Eigi lei oss freistni

Fyrir mrgum rum htti g a bija Fair vori me eim hefbundna htti a segja "eigi lei oss freistni" Mr fannst arkleysa a algur Gu leiddi flk freistni. Elilegra vria segja stainn: "Fora oss fr a falla freistni." sjlfu sr gat etta falli undir mefddan vergiringshtt minn. En n telja fleiri a hefbundin ing Fair vorsins s rng af smu stum.

Fr v er sagt dag aRmversk kalska kirkjan hafi leirtt frnsku inguna Fair vorinu ar sem segir "og lei oss eigi freistni"og fallist a agti skilist me eim htti a Gugeti valdi v aflknetjaist freistingum ea yru eim abr, sta ess a hjlpa okkur a rarnga veginn dyggarinnar.

enskri tungu er breytingin essi: stainn fyrir a segja "And dont submit us to temptation" skal segja "And dont let us enter into temptation." essi breyting verur sett nja franska ingu Biblunnar sem Vatkani hefur samykkt. Pfadmurinn hefur vkvei a taka undir ofangreindan vergiringshtt hva varar Fair vori.

Skyldi hin evangelska Ltherska kirkja slandi samykkja essa sjlfsgu breytingu Fair vorinu?

annig breytt yri sagt. "Fora oss fr a falla freistni og fora oss fr illu." Er a ekki rkrtt kall ea bn til hins alga Gus sem allt hi ga er komi fr?


Einstaklingsfrelsi-Ofurrki og Snowden

Frelsi felst ekki eingngu almennum kosningartti. Frelsi felst einnig v a borgarinn s ltinn frii og fi a haga lfi snu og starfi innan ramma laganna n stugs eftirlits og afskipta rkisins.

ll viljum vi hafa einkaml okkar fyrir okkur sjlf og finnst gefellt a opinberir ailar fylgist me smtlum okkar, tlvupstum, sms, vrukaupum og fleiru. Persnuvernd og einstaklingsfrelsi er grundvallaratrii frjlsu jflagi.

bk sinni 1984 fjallar George Orwell um ofurrki ar sem fylgst er me hverju ftmli einstaklinga. Margir tldu ur a Sovtrkin vru a vera rki sem fjalla var um bk Orwell. N virist sem helsta forusturki hins frjlsa heims Bandarkin feti sigdyggilega tt a v a vera slkt ofurrki.

Uppljstranir EdwardSnowden um njsnir rkisstjrnar Bandarkjanna um einstaklinga, stofnanir og fyrirtki tti a vera umhugsunarefni fyrir frjlslynt og hgri sinna flk. Snowden eyddi 30 ra afmlisdegi snum fltta fr landi "hinna frjlsu" virist vera einstaklingshyggjumaur sem er mti ofurrkinu. Einstaklingur sem er samt svo fjlmrgum rum er mti v a ba vi a a samtl eirra su hleru og hljritu. Einstaklingur sem er hpi fjlmargra sem hefur kvena jflagsvitund einstaklingsfrelsi n ess endilega a skilgreina sig srstaklega plitskt.

Edward Snowden studdi frjlslynda einstaklingshyggjumanninn Ron Paul forkosningum Repblikana til forseta fyrra. Ron Paul vill draga r vldum og hrifum rkisins og beitingu Bandarkjahers.

rtt fyrir ofurvald Bandarkjanna og krfu um framsal Snowden vera hvorki hann n hans lkar stvair. Hann er hpi fjlmargra sem gera a sem eir telja a samviska eirra bji eima srtt. Snowden segir: "Sannleikurinn mun koma fram og a er ekki hgt a stva hann.

Einstaklingshyggjumenn mttu og ttu a skoa hvort hugsun og sjnarmi sem Snowden stendur fyrir su ekki nr hugmyndafri einstaklingshyggju og frjlshyggju en hugmyndafri vinstra flks.

Mia vi r forsendur erfugsni a gmundur Jnasson og Birgitta Jnsdttirskuli berjast fyrir rttindum Snowden og hann njti verndar og fi notimannrttinda,en hvorki Bjarni Benediktsson n Sigmundur Dav.


Milton Friedman, Hannes Hlmsteinn og fleiri

Milton Friedman s merki hagfringurfddist 31. jl 1912. Aldarafmli hans er v minnst va um heim. Milton Friedman tti geta sett fram flknar hagfrikenningar mannamli sem er venjulegt fyrir hagfringa.

Margir hafa lesi bkur Friedman: "Markashyggja og frelsi" og "Frelsi til a velja" bum bkunum (frelsi til a velja voru raunar sjnvarpsttir lka) tekur hann fyrir brn jflagml og bendir mikilvgi ess a einstaklingarnir, hinn frjlsi borgari hafi sem mest me sn ml a gera, en rki taki sr ekki valdi og stjrni kostna einstaklinganna.

upphafi bkar sinnar "Frelsi til a velja" er Friedman me tilvitnun Lous Brandeis Hstarttardmara dmi mlinu "Olmstead gegn Bandarkjunum, ar sem m.a. kemur fram a mesta gnin sem steji a frelsinu s vegna skilningslausra, velmeinandi barttumanna.

Hannes Hlmsteinn Gissurarson prfessor hefur fremur rum kynnt kenningar Milton Friedman hr landi. Hannesi ber a akka fyrir a.

Vi Hannes tlum a fjalla um Milton Friedman og raunar fleiri hagfringa tvarpi Sgu rijudag 31.gst kl. 16-18. Hannes kynntist Miltin Friedman persnulega. a verur frlegt a ra vi hann um manninn og kenningar hans sem og hvernig Milton Friedman kynni a hafa liti slenskt jflag dag. Einnig hvaa rri hann hefi tali brnust til a auka frelsi okkar samflagi.

g tel a sjnarmi og skoanir Milton Friedman eigi einmitt erindi dag og er ekki vafa um a hann hefi ori fur yfir a sj a rkisstjrnir um allan heim eru a bjarga bnkum og rssumnnum plitk kostna skaggrreienda jafnvel lndum sem kemur mli ekkert vi. Frlegt a heyra hva Hannes segir um a ml.


Bjartsnismaur allra tma

sgu sinni Candide segir Voltairefrᠠbjartsnismanninum Dr. Pangloss, sem tri kenningum heimspekingsins Leibnitz sem eru: "essi heimur er s besti af llum mgulegum heimum. ar sem Gu er algur og almttugur hltur jrin sem Gu skapai a vera fullkomin."

Dr. Pangloss benti sbr. kenninguna,a rtt fyrir a hrmungar og jningar finnist va, a hafi allt veri skapa til ess a a geti komi sem best t. ess vegna var nefi skapa til a vi gtum sett gleraugu a. ess vegna erum vi me gleraugu.Fturnir voru skapair fyrir sokkana. ess vegna erum vi sokkum.

eir flagarDr. Pangloss og Candde lentu mrgum vondum mlum. Candide var rekinn a heiman og Dr.Pangloss var a betla og smitaist af sfilis, en hann sagi a hefi Klumbus ekki fengi sfilis hefu Evrpubar aldrei kynnst skkulai.

Loks uru eir skipreika vi Lisabon og lentu jarskjlfta. Nokkru sar st Dr. Pangloss dmdur af rannsknarrttinum frammi fyrir v a vera hengdur en tkst a flja og lenti galeiu. Candide spuri "egar hafir veri hengdur, smur, pyntaur og bundinn vi rina, taldir alltaf a a allt leii til bestu niurstunnar?" Dr. Pangloss sagi j, etta hltur a vera svona af v a Leibnitz getur ekki haft rangt fyrir sr.

Mr datt essi saga hug egar g s a enn styur rijungur kjsenda rkisstjrnina. Veruleiki eirraer s sami og Dr. Pangloss a breyttum breytanda,a Jhanna geti ekki haft rangt fyrir sr.


Einri meirihlutans

Stjrnlagar skilai tillgum snum til Alingis. ar b hreyktust menn af v a hafa allir greitt atkvi me tillgunum jafnvel enginsem sat rinuvri sammla llum tillgunum.

Talsmenn stjrnlagarsins tldu etta merki um n og betri vinnubrg plitk a banna minnihlutalit og skoanir en sameinast um einri meirihlutans. etta er rangt.

essi hugsun stjrnlagars samrmist ekki vihorfum lrissinna og hugsjnamanna sem telja nausynlegt lrinu og hugsjninni a menn standi snum skounum hversu margir semeru me ea mti. Stjrnlagaprfessorinn og forstisrherra fyrrverandi Dr. Gunnars Thoroddsen benti essu sambandi a minnihluti dag gti ori meiri hluti morgun lrisrki.

Stjrnlagari misskildi hlutverk sitt sem rgefandi nefndar um stjrnsslumlefni. Elilegt hefi veri a skila inn tillgum meirihluta og minnihluta til a Alingi sem fr liti til skounar og rvinnslu ttai sig hugmyndum og sjnarmium sem brust me rslium.

Hver skyldi hafa fundi upp v stjrnlagarinu aframkvma hugmyndir alrishyggjunnar um einri meirihlutans en vkja frhugmyndum og hugsjnum lrisins um viringu fyrir llum skounum og rtti flks til a halda eim fram?

Herhvt lrisins og frelsisins var e.t.v. hvergi oru jafnvel og hj franskaheimspekingnum og skldinu Voltaire egar hann sagi "g fyrirlt skoanir nar en g er tilbinn til a frna lfi mnu til a fir a halda eim fram."

Stjrnlagarivar annarrar skounar en Voltaire.


Hsklaspeki hin nja

Gunnar Helgi Kristinsson prfessor stjrnmlafri vi sama hskla og Gylfi Magnsson viskiptarherra hefur sett fram nja kenningu varandi umgengni rherra vi sannleikann.

Sjlfsagt vill Gunnar Helgi koma samkennara snum Hskla slands til astoar eim mikla vanda sem Gylfi er vegna ess a hann sagi Alingi satt fyrirspurn um krnulnin sem tengd voru myntkrfu.

Hin nja hsklaspeki Gunnars Helga stjrnmlafriprfessors er s a Gylfi Magnsson hafi ekki sagt Alingi satt heldur hafi hann afvegaleitt Alingi me svrum snum me v a segja inginu ekki satt. Ef til vill m finna hrfnan frilegan mun essu, sem getur nst Gunnari Helga til heilabrota og frilegrar framsetningar me einum ea rum htti nokkur r. Venjulegt flk skilur hins vegar egar veri er a segja v satt og vill kalla hlutina rttum nfnum.

Gunnar Helgi vill nlta setja lg um upplsinga- og sannleiksskyldu rherra. Af hverju skyldi stjrnmlafriprfessorinn nlgast mli me essum htti?

Veit prfessorinn ekki a til eru kvi lgum sem gilda lka fyrir rherra og sem gegna stjrnmlastarfi og strfum vegum framkvmdavaldsins.

En af hverju segir prfessorinn ekki hvort hann telur framgngu Gylfa Magnssonar viskiptarherra vera ess elis a hann geti seti fram ea veri a vkja. Hefur hann ekki skoun v.

Finnst Gunnari Helga e.t.v. rttltanlegt t fr heilaleikfimi hsklaspekinnar a a s afsakanlegt fyrir mann eins og Gylfa a segja Alingi satt. Alla vega fordmir hann ekki framgngu rherrans t fr frunum.

Gti einhver sagt ruvsi mr ur br?


Höfundur

Jón Magnússon
Jón Magnússon

Síðuritari er Hæstaréttarlögmaður og fyrrverandi alþingismaður.

 

Jn 2017
S M M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Heimsknir

Flettingar

  • dag (25.6.): 4
  • Sl. slarhring: 11
  • Sl. viku: 142
  • Fr upphafi: 1385705

Anna

  • Innlit dag: 4
  • Innlit sl. viku: 75
  • Gestir dag: 4
  • IP-tlur dag: 4

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband