Leita ķ fréttum mbl.is

Fęrsluflokkur: Vķsindi og fręši

80 įra afmęli innrįsar, sem innrįsarašilinn kannast lķtiš viš

1. september s.l. var minnst aš 80 įr voru lišin frį  innrįs Žjóšverja ķ Pólland. Žar meš hófst sķšari heimstyrjöldin. Forseti Žżskalands baš Pólverja afsökunar fyrir hönd žjóšar sinnar en įšur hafa kanslarar Žżskalands ķtrekaš bešiš Pólverja afsökunar į innrįsinni fyrir 80 įrum og grimmdarverkum ķ kjölfar hennar. 

En žaš er önnur innrįs, sem heimurinn kannast lķtiš viš. Fyrir 80 įrum ķ dag ž.17 september geršu Sovétrķkin (Rśssland og co) innrįs ķ Pólland ķ samręmi viš samning Stalķns og Hitlers um hvaša hluta Póllands félli ķ hlut Sovétrķkjanna. 

Hersveitir Rauša hersins allt aš 5 milljónir hermanna studdir a.m.k. 5000 skrišdrekum og 2000 sprengju- og flutningaflugvélum réšust inn ķ austurhluta Póllands. Žeir sögšust vera aš hjįlpa sķnum slavensku bręšrum og sumir Pólverjar féllu fyrir žessum įróšri, en Sovéski herinn var ekkert betri en sį žżski. Hópum Pólverja m.a. landeigendur, prestar, hermenn og jį Gyšingar var smalaš saman og žeir drepnir. Haršżšgi Rauša hersins sżndi sig t.d. vel meš moršunum į pólskum hermönnum ķ Katyn skógi žar sem žśsundir pólskra hermanna voru murkašir nišur af sovéska hernum. Sömu sögu var aš segja frį öšrum löndum sem Hitler og Stalķn höfšu samiš um aš Kommśnistarnir ķ Sovétrķkjum męttu rįšast inn ķ lönd eins og Baltnesku löndin, Finnland og Rśmenķa

Fyrstu 22 mįnuši sķšari heimtyrjaldarinnar voru žeir Hitler og Stalķn vinir og Kommśnistar og nasistar įttu mikil višskipti sķn į milli, m.a. matvörum, efnavörum, vopnum og skipum jafnframt lżstu žeir yfir sameiginlegri fordęmingu gegn frjįlslyndri hugmyndafręši og žżsku sprengjuflugvélarnar sem réšust į Bretland voru fylltar af eldsneyti frį kommśnistunum ķ Sovétrķkjunum.  Kommśnistar um allan heim afsökušu innrįs nasista og Sovétrķkjanna ķ Pólland sem dęmi Nóbelsskįldiš Halldór Kiljan Laxnes.

Žegar herir Žjóšverja og Rśssa nįšu saman ķ borginni Brest var sameiginleg hersżning Wehrmacht og Rauša hersins og foringjar herjanna skiptust į kvešjum og heimbošum eftir aš endanlegu markmiši hefši veriš nįš "aš sigra kapķtalistanna." Kommśnistar og nasistar voru vopnabręšur fyrstu 22 mįnuši heimstyrjaldarinnar og žaš breyttist ekki fyrr en meš vanhugsašri innrįs Hitlers Žżskalands ķ Sovétrķkin. Stalķn neitaši aš trśa žvķ aš Žjóšverjar hefšu rofiš samkomulagiš og rįšist į Sovétrķkin. 

Bśast hefši mįtt viš aš forustumenn Rśsslands og žessvegna Śkraķnu og Hvķta Rśsslands sem öll tilheyršu Sovétrķkjunum į sķnum tķma, bęšu Pólverja afsökunar į innrįsinni fyrir 80 įrum og žeim hermdarverkum sem unnin voru af Rauša hernum. En žaš er ekki gert. Rśssar vilja lķtiš kannast viš žetta 80 įra afmęli og telja žaš raunar ekki koma sér viš.

Fyrir nokkru dęmdi rśssneski hęstiréttur bloggarann Vladimir  Luzgin fyrir aš skrifa žessa setningu: "Kommśnistar og Žżskaland geršu sameiginlega innrįs ķ Pólland sem varš til žess aš seinni heimstyrjöldin byrjaši." Luzgin gerši ekkert annaš en aš segja frį žvķ sem geršist sagnfręšilega fyrir 80 įrum, en žaš mį ekki. Jafnvel ekki ķ "lżšręšisrķkinu" Rśsslandi.

Engar fréttastofur sem ég hef skošaš ķ dag minnast į žetta innrįsarafmęli. Engin minningarathöfn er haldin vegna žessa og engar afsakanir frį arftökum sovésku kommśnistanna žó aš stjórnendur vķša ķ löndum hinna gömlu Sovétrķkjanna séu mun hugmyndafręšilega skyldari en stjórnendur Žżskalands nasistunum į sķnum tķma. En um žįtt Rśssa er žagaš og svo merkilega vill til aš vinstri menn um allan heim hafa ekki gleymt tryggš sinni viš mįlstašinn um alręši öreiganna og žegja žunnu hljóši og kannast jafnvel ekkert viš aš žetta hafi gerst. 

Meš sögufölsunum og vegna gleymsku hefur kommśnistum tekist aš lįta sem žeir hafi veriš eitthvaš betri en naistarnir. En žaš voru žeir žvķ mišur ekki. Žessvegna er óskiljanlegt aš nśtķmafólk skuli ekki fordęma jafnt gamla kommśnista sem gamla nasista. En žaš er ekki gert og m.a. fékk einn gamall kommśnisti viš sig drottningarvištal ķ Morgunblašinu um sķšustu helgi. En nįnar aš žeirri skömm Morgunblašsins į morgun. 


En samt er neyšarįstand- eša hvaš?

Trausti Jónsson vešurfręšingur upplżsir į bloggi sķnu ķ gęr, aš nżlišinn įgśstmįnušur hafi veriš sį kaldasti į landinu frį įrinu 1993. Žį segir hann aš sumariš ķ sumar sé aš mešaltali 0.1 grįšu fyrir nešan mešalhita sķšustu 10 įra. 

Nś er žaš svo aš ķbśar Sušvesturlands telja sumariš ķ sumar vęntanlega besta sumar sem žeir hafa upplifaš. En misskipt hefur veriš vešurfarsins gęšum. Kuldanepja vķša į noršvestan og noršanveršu landinu ķ sumar leišir til žess aš mešalhitinn į landinu er lęgri en undanfarin 26 įr.

Ķ lok sķšasta įrs komu męlingar opinberra ašila, sem sżndu aš jöklar landsins höfšu stękkaš. 

Žessar stašreyndir rķma illa viš fullyršingar um hamfarahlżnun og neyšarįstand vegna žess. 

Fréttastofur hamast viš aš fęra okkur fréttir af meintri hamfarahlżnun ķ Evrópu žegar nż hitamet eru sett og greina frį hvķlķkt ógnarmagn af Gręnlandsjökli sé aš brįšna. Hefšbundnir stjórnmįlamenn krefjast ašgerša ķ formi aukinna rķkisafskipta, hękkašs vöruveršs og skattlagningar į alžżšu manna. 

Fréttastofur greina hinsvegar ekki frį žvķ aš įlķka ógnarmagn af ķs bętist viš Gręnlandsjökul įr hvert og sumariš ķ heild ķ Evrópu er ekkert óvenjulega hlżtt mišaš viš męlingar utan stórborga žar sem męlingar ešli mįls samkvęmt verša ónįkvęmar og misvķsandi.

Žrįtt fyrir žetta skal įfram haldiš ķ aš skattpķna landslżš og selja aflįtsbréf kolefnajöfnunar vegna meintrar hamfarahlżnunar og neyšarįstands sem er meiri ķ orši en į borši og halda žvķ aš börnum aš jöršin sé aš farast og grķpa verši ekki gripiš til ofsafenginna ašgerša og verulegrar lķfskjaraskeršingar žegar ķ staš. 


Afhverju?

Af hverju fęr ķslenskt skólakerfi falleinkunn  ķ Pisa könnunum įr eftir įr? Af hverju er ekkert raunhęft gert til aš breyta žvķ.

Žegar lélegur įrangur ķslenskra nemenda kom ķtrekaš ķ ljós varš umręšan meš žeim hętti sem aš Nóbelsskįldiš Halldór Laxnes vķsar til aš einkenni ķslendinga, oršręšan einkenndist af oršhengilshętti og innistęšulausum fullyršingum. 

Ķ fyrstu var žvķ haldiš fram aš žessi slaki įrangur stafaši af žvķ hve launakjör kennara vęru lįg. Ķ öšru lagi var sagt aš žaš vęru fleiri nemendur į hvern kennara en ķ flestum OECD löndum og loksins var sagt aš žessar Pisa kannanir vęru ekki aš męla rétt og vęru okkur mótdręgar. 

Įriš 2017 kom ķ ljós aš 15 įra ķslenskir grunnskólanemendur eru meš verstu śtkomu allra žjóša ķ Pisa könnuninni ķ lestri, stęršfręši og raungreinum. Žrišjungur drengja getur ekki lesiš sér til gagns. Skólakerfiš fęr algjöra falleinkun.

Įriš 2015 voru 6.4 nemendur į hvern starfsmann ķ grunnskólum og 9.5. į hvern kennara skv. tölum frį Hagstofunni. Ķ hinum OECD löndunum eru aš jafnaši 13 nemendur į hvern kennara. Žį liggur lķka fyrir skv. sömu tölfręšilegu heimildum, aš kostnašur į hvern grunnskólanema hér į landi er t.d. helmingi meiri en ķ Bretlandi. Falleinkun ķslenskra nemenda er žvķ ekki aš kenna fjįrskorti né of fįum kennurum. 

Hvaš er žį vandamįliš? Voru ķslendingar svona aftarlega ķ röšinni žegar Drottinn śtdeildi gįfunum? Eša er eitthvaš aš, sem hęgt er aš lagfęra? Mišaš viš getu og hęfni sem ķslenska žjóšin hefur ķtrekaš sżnt, žį er nęsta frįleitt aš halda žvķ fram aš viš séum mišur gefnir en žęr žjóšir sem viš berum okkur saman viš. Sś stašreynd stendur samt óhögguš, aš ķslenskir grunnskólanemendur eru lakastir allra ķ Pisakönnunum. 

Į sķnum tķma var horfiš frį žvķ aš raša fólki ķ bekki eftir getu og fęrni. Ķ stašinn var tekin upp stefna sem byggši į žeirri žį sęnsku óskhyggju aš öllum ętti aš lķša vel ķ skólunum og skólastarfs ętti aš snśast um žaš. Skólinn sem menntastofnun varš žvķ afgangsstęrš. 

Ķ framhaldi af žvķ var kerfinu breytt ķ skóla įn ašgreiningar žar sem öllu ęgir saman. Ķ sömu bekkjardeild er žvķ  ofurgįfaš fólk og nįnast žroskaheft og allt žar į milli. Kennari sem fęr žaš verkefni aš kenna slķkum bekk hefur ekki möguleika į aš sinna nemendum eftir žörfum og getu žeirra. Kennslan fer fram į forsendum žeirra sem minnst geta og tķmanum eytt til einskis fyrir hina. 

Vissulega mį halda žvķ fram aš ķslensk heimili hafi brugšist naušsynlegu fręšsluhlutverki sķnu. En žaš į lķka viš mörg heimili ķ višmišunarlöndunum ekkert sķšur en hér. 

Af lżsingum margra skólastarfsmanna, žį viršist verulega skorta į višunandi aga ķ skólum og frįleitt aš nemendur geti veriš meš farsķma eša leikjatölvur ķ tķmum. 

Skipulag grunnskólastarfs į Ķslandi viršist žvķ vera meš žeim hętti, aš įrangur nemenda er óvišunandi. Starfsašstęšur kennara eru óvišunandi og kerfiš er allt of dżrt. 

Hvaš į menntamįlarįšhera aš gera žegar žessar stašreyndir blasa viš? Skipa starfshóp, sem skilar skżrslu um žaš leyti sem hśn lętur af störfum? Žaš er hiš hefšbundna sem vanhęfir gasprarar gera. En hér skal tekiš fram aš ég hef meiri vęntingar til Lilju Alfrešsdóttur en žaš. 

Menntamįlarįšherra žarf žvķ aš drķfa sig heim śr partżinu ķ Sušur Kóreu žar sem hśn gegnir engu hlutverki öšru en aš skemmta sjįlfri sér. Stjórnmįlastarf er ekki bara aš vera ķ partżinu og stjórnmįlamanna veršur ekki sérstaklega minnst fyrir žaš. Įstandiš ķ skólamįlum hér er žannig aš menntamįlarįšherra gęti tekiš žannig til hendinni aš eftir vęri tekiš. Žar er helst aš nefna aš ķslenskir unglingar stęšu jafnfętis unglingum ķ nįgrannalöndum aš fęrni og žekkingu. Nįm til stśdentsprófs yrši stytt žannig aš ķslenskir nemendur vęri jafngamlir žegar žeir yršu stśdentar og nįmsfólk į hinum Noršurlöndunum eša 18 įra.

Žar til višbótar mętti spara stórfé ef horfiš yrši frį žeirri ruglkenningu aš hęgt sé aš reka višunandi menntastofnun meš bekkjarkerfi įn ašgreiningar. Ašalatrišiš er aš skólarnir séu menntastofnanir og žjónusti nemendur sķna meš žeim hętti aš žeir hafi višunandni kunnįttu til aš byggja sér farsęla framtķš sem menntaš fólk og hafi fęrni til aš takast į viš verkefni sem koma upp ķ lķfinu ķ sķbreytilegu žjóšfélagi. 

 


Parķsarsamkomulagiš og nż nįlgun varšandi hnattręna hlżnun.

Nįttśruverndarsinninn Björn Lomborg segir aš Parķsarsamkomulagiš ķ loftslagsmįlum sem Trump hafnaši ķ gęr sé grķšarlega kostnašarsamt og hafi litla žżšingu varšandi hnattręna hlżnun.

Lomborg segir, aš žrįtt fyrir yfirlżsingar žjóšarleištoga nś um aš standa vörš um Parķsarsamkomulagiš og fordęming į afstöšu Trump, žį muni žeir žurfa aš horfast ķ augu viš óhrekjanlegar stašreyndir varšandi žaš.

Ķ fyrsta lagi er Parķsarsamkomulagiš dżrasta fjölžjóšasamžykkt sem hefur veriš gerš. Kostnašurinn frį 2030 muni nema milli 1 og 2 trilljón dollara į įri, segir Lomborg.

Skv. sįttmįlunum į aš greiša žróunarrķkjum  į milli 800 milljarša og 1.6 trilljón dollara į įri. Hętt er viš aš Angela Merkel, Macron og Trudeau sśpi hveljur žegar žau žurfa aš taka žann kostnaš inn ķ fjįrlög landa, sem ķ dag safna rķkisskuldum sem kynslóšum framtķšarinnar er ętlaš aš borga.

Ķ öšru lagi segir Lomborg aš Parķsarsamkomulagiš hafi mjög lķtil įhrif į hlżnun ķ heiminum og mišaš viš sjónarmiš talsmanna hnattręnnar hlżnunar af mannavöldum, žį muni heimurinn ekki nį nema um 1% af naušsynlegum samdrętti kolefnalosunar til aš koma ķ veg fyrir aš hlżnun jaršar frį žvķ sem nś er verši um 1.5 til 2 grįšur. Žaš žżšir aš 99% af vandamįlinu veršur įfram til stašar hvaš sem Parķsarsįttmįlanum lķšur.

Ķ žrišja lagi er gręn orka ekki til stašar til aš taka viš af jaršefnaeldsneyti. Umręšan sé öll į bjartsżnisgrunnni, en gręn orka sé dżr valkostur og vęri ekki til stašar ef ekki kęmu til grķšarlegir styrkir og hįtt orkuverš. Spįnn eyddi um 1% af žjóšarframleišslu ķ endurnżjanlega orku, meira en til ęšri menntunar. Žegar žeir drógu śr styrknum var ekki grundvöllur fyrir starfrękslu stęrsta meginhluta vindorkuvera ķ landinu.

Žrįtt fyrir aš hafa eytt grķšarlegum fjįrhęšum ķ styrki til aš auka endurnżjanlega orku og byggja gręn orkuver žį e vindorka um 0.5% af heildarorkunotkun og sólarorka um 0.1%. Žrem tilljónum dollara į aš eyša skv. Parķsarsamkomulaginu til stušnings endurnżjanlegrar orku til 2040, en žį mundi sólarorka nema um 1% og vindorka um 1.9% af orkužörf heimsins. Mikill kostnašur og lķtill įrangur žaš.

Mišaš viš žęr stašreyndir sem Lomborg bendir į žį er naušsynlegt aš hugsa mįliš upp į nżtt. Parķsarsamkomulagiš mun hrynja og hefši gert žaš hvaš sem lķšur afstöšu Trump af žvķ aš žaš kostar žvķlķkar ógnarfjįrhęšir og hefur sįralitla eša enga žżšingu varšandi hnattręna hlżnun og byggir ekki vistvęna orkugjafa af neinu viti.

En hvaš į žį aš gera? Į brotthvarf frį Parķsarsamkomulaginu aš žżša aš engin geri neitt og žjóšir heims skeyti engu um mengun eša eyšingu hrįefna? Er einhver sem vill žaš? Alla vega ekki sį sem žetta ritar.

Hvaš sem lķšur fordęmingu leištoga heimsins į afstöšu Trump, žį vęri e.t.v. įstęša til aš hugsa mįliš upp į nżtt og leita leiša til aš nį betri įrangri gegn mengun og sóun ķ heiminum meš minni kostnaši fyrir neytendur og verkafólk, en Parķsarsamkomulagiš gerir rįš fyrir.

Hvernig vęri aš auka grķšarlega rannsóknir og žróun į vistvęnni og gręnni orku til aš hśn geti raunverulega tekiš viš ķ einhverjum marktękum męli af jaršefnaeldsneyti.

Į sķšustu įrum eftir aš sósķalķsk hugsun og sósķalskar lausnir, heltóku stjórnmįlamenn Vesturlanda ķ framhaldi af hruni sósķalismans įriš 1989, žį hefur öll įherslan varšandi barįttu gegn hnattręnni hlżnun og mengun byggst į aukinni skattpķningu fólksins og stjórnmįlamenn hafa sķšan eytt grķšarlegum fjįrhęšum ķ gęluverkefni, sem litlu eša engu hafa skilaš. Ķ staš žeirrar sóķalķsku hugsunar og śrręša veršur aš leggja įherslu į žaš hvaš viš sem einstaklingar getum lagt aš mörkum og viljum leggja aš mörkum.

Hvernig vęri aš fólk ķhugaši rafbķlavęšingu ķ grķšarlega auknum męli. Ef umhverfisrįšherra vildi gera eitthvaš raunverulegt žį mundi hśn gera samning viš ON um byggingu hrašhlešslustöšva meš um 50. km. millibili į žjóšvegi 1 til aš byrja meš og léti okkur rafbķlaeigendur borga sannvirši fyrir notkun vega og orku frį ON. Viš eigum ekki aš fį žetta ókeypis. Žį mundum viš neytendur taka žįtt ķ og borga framkvęmd vistvęnna orkustöšva og stušla ķ lešinni aš žvķ aš minnka notkun jaršefnaeldsneytis.

Hvernig vęri aš Neytendasamtökin žegar žau komast śt śr innbyršisįtökum og stjórnvöld gengjust fyrir herferš mešal neytenda til aš vera įbyrgir neytendur, hafna umbśša- og plastsamfélaginu. Taka žarf upp góša fręšslu um hvaša viš getum sem einstaklingar gert til aš vernda vistkerfi okkar og draga śr mengun sem mest viš getum.

Af hverju bjóša ķslensk stjórnvöld ekki fjįrfestum aš fjįrfesta ķ rannsóknum į vistvęnni orku. Viš bśum nś žegar yfir grķšarlegri žekkingu hvaš žaš varšar og getum meš žvķ aš sinna rannsóknum og ašstoš viš ašrar žjóšir ķ žeim efnum lagt mikiš aš mörkum til heimsins alls. Af hverju ekki nįlagast višfangsefniš jįkvętt ķ anda John Lennon og segja žaš eru ekki vandamįl bara lausnir.

Aš standa vörš um nįttśruna og vinna aš žvķ aš dregiš verši śr mengun ž.m.t.notkun kolefna og jaršefnaeldsneytis er įbyrg afstaša, en žaš veršur aš nįlgast žį hluti meš žeim hętti aš žaš hafi raunveruleg įhrif og sé ekki framkvęmt meš žeim hętti aš fęra trilljónir eftir trilljónir króna frį vinnandi fólki til kommissara Evrópusambandsins og SŽ og fyrirtękja sem žeim eru žóknanleg og fį ķ dag milljarša ķ styrki og grķšarlegan įgóša meš sölu lotslagskvóta allt į kostnaš skattgreišenda. Žaš er eitt dęmi um žaš žegar stórkapķtališ og afturhaldiš nęr sameiginlegri lausn meš sósķalistunum allt į kostnaš einstaklingsframtaksins og almennings sem og framtķšarinnar.

Įkvöršun Trump gerir žaš naušsynlegt hvort sem "įbyrgum stjórnmįlamönnum" lķkar žaš betur eša verr, aš hugsa žessi mįl upp į nżtt žannig aš nį megi meiri og betri įrangri meš minni kostnaši fyrir almenning. Annaš gengur ekki.  

Žaš er lķka mįl til komiš aš hugsa fyrst og fremst um aš vinna gegn mengun og sóun ķ staš žess aš eltast viš vķsindalegar draugasögur og lausnir glįmskyggnrar stjórnmįlaelķtu.


Hlżnun ķ Noršurhöfum- Hvaša hlżnun?

Ķ dag tóku nokkrir ķslenskir vķsindamenn bakföll yfir hlżnun hafsins į Noršurslóšum og fręddu okkur um žį miklu vį sem okkur stafar af hlżnun af mannavöldum.

Įriš 2016 var męlt sem heitasta įriš frį žvķ aš męlingar hófust og ķ fyrravetur var okkur sagt aš ķsinn ķ noršurhöfum vęri minni en nokkru sinni fyrr og BBC fréttastofan sagši aš vegna žess aš ķsinn ķ Noršurhöfum vęri aš hverfa hefši oršiš versta loftmengun ķ Peking höfušborg Kķna.

Ķ upphafi maķ mįnašar į žessu įri kom annaš ķ ljós. Danska vešurfręšistofnunin upplżsti aš frį žvķ ķ desember s.l.hafi hitinn ķ Noršurhöfum veriš mķnus 20 grįšur og ķsinn jafn žykkur og fyrir 13 įrum. Ķshella Gręnlandi óx hrašar aš ummįli en gerst hefur ķ mörg undanfarin įr. Žessar stašreyndir viršast alveg hafa fariš framhjį hinu ķslenska vķsindateymi hlżindafólks.

Įriš 2016 var heitasta įriš vegna žess aš vešurfyrirbrigšiš El Nino var sérstaklega sterkt en gervitunglamęlingar sżna nś aš hitinn hefur lękkaš verulega alveg eins og geršist fyrir 17 įrum sķšan eftir įlķka sterkan El Nino įriš 1998 sem žį var heitasta įriš sem męlst hafši og įlķka heitt og įriš 2016.

Žetta žżšir aš hitastig jaršar hefur ekki hękkaš neitt ķ 19 įr. En vķsindamennirnir sem belgja sig śt ķ fjölmišlum og krefjast meiri peninga frį skattgreišendum vegna žeirrar hęttu sem stešji aš okkur segja ekki frį žessu og fjölmišlamennirnir gleypa frekar viš helvķtis- og ógnarspįm en raunveruleikanum og foršast aš kynna sér mįliš til hlķtar.

(Heimildir: Daily Telegraph- frétt 7.5.2017 "Another Arctic ice panic over as world temperatures plummet:Daily Telegraph reporters;

Paul Homewood blogg: Notalotofpeopleknowthat.)

 

 

 


Gróšurmagn ķ Afrķku eykst- Hvaš varš um gróšureyšingu vegna hlżnunar?

Į fréttamišlinum Eyjunni ķ dag er frétt um rannsókn sem gerš var į gróšurmagni ķ Afrķku. Ķ ljós kom aš žrįtt fyrir įgang manna og fleiri meinvętta į gróšurinn, žį hefur hann samt aukist verulega aš magni til ķ įlfunni.

Žetta gerist og žrįtt fyrir bölvaldinn hnattręna hlżnun af mannavöldum. Samkvęmt žeirri kenningu og fréttum įróšurspresta hlżnunarinnar žį eru stórkostleg vandamįl ķ Afrķku vegna hnattręnnar hlżnunar, žurkar, gróšureyšing og afleišingin landflótti og hungur.

Samkvęmt žessari nżju könnun žį eru stašreyndir allt ašrar. Gróšurmagn ķ įlfunni eykst og žaš er m.a. vegna aukinnar rigningar. Martin Brand hjį Kaupmannahafnarhįskóla sem stjórnaši rannsókninni sem tekur til 20 sķšustu įra segir aš žar sem gróšureyšing hafi oršiš ķ įlfunni sé fyrst og fremst um aš kenna įgangi manna.

Žetta hljóta aš vera vįleg tķšindi fyrir trśarbragšahópinn sem vill leggja milljarša skatta į borgaranna meš umhverfisrįšherra Bjartrar framtķšar ķ broddi fylkingar til aš žjóna hinni pólitķsku vešurfręši.

Er ekki kominn tķmi til aš stoppa žessa vitleysu?


Lżšhyggja (Pópślismi) og andstęša žess.

Sósķalistum er einkar tamt aš aš hengja merkimiša į žį sem žeir eru ósammįla. Fréttamišlar žeirra hafa sammęlst um aš uppnefna žį sem berjast gegn opnum landamęrum sem lżšhyggjufólk (pópślista) og žjóšernissinna.

Sé svo hvaš eru žį hinir sem eru andstęšingar okkar lżšhyggjufólksins og žjóšernissinnanna. skv. žessari skilgreiningu?

Eru žaš sérhyggjufólk?

Eša elķtufólk?

Žjóšfjandsamlegt fólk?

Eša eitthvaš allt annaš?

Fróšlegt vęri aš vita hvaš sérstakur og ętķš įlitsgjafi fréttastofu RŚV sérfręšingur ķ lżšhyggju Eirķkur Bergmann kennari hefur um žetta aš segja.

Žį er lķka einkar athyglisvert aš Eirķkur Bergmann og ašrir sósķalistar sem hugsa meš sama hętti gagnrżna okkur lżšhyggjufólk og žjóšernissinna skv. žeirra skilgreiningu fyrir aš skipta fólki ķ, okkur og hina. Raunar kannast ég lķtt viš aš beita slķku oršfęri og alla vega žį minna heldur en Erdogan og Eirķkur Bergmann

En mešal annarra orša. Eirķkur Bergmann og hans nótar- eru žeir ekki meš merkimišunum sķnum einmitt aš skipta fólki ķ okkur og hina?


Hįskólar vķsindi og tjįningarfrelsi

Hįskólar eiga aš vera vagga vķsinda, rökręšna og tjįningarfrelsis. Višhorf žeirra sem vinna viš hįskóla vķša į Vesturlöndum, kennara og nemenda er hins vegar allt annaš.

Hįskóli ķ Cardiff į Englandi hefur birt leišbeiningar um óęaskileg orš til žess aš meiša ekki fólk vegna kynferšis žess. Skv. žvķ er "gentlemans agreement" bannaš. 

Ķ hįskóla ķ Cambridge amast stśdentar viš žvķ aš fį Jamaican stew og Tunisian rice og segja aš žaš vķsi ekki til réttra menningarlegra sjónarmiša. Ķ öšrum hįskóla ķ Cambridge var ęvisaga Winston Churchill rituš af David Irving fjarlęgš į bókasafni skólans vegna skošana sagnfręšingsins.

Tķmaritiš Spike sagši ķ sķšasta mįnuši aš 90% breskra hįskóla tękju žįtt ķ aš takmarka tjįningarfrelsiš m.a. hefšu 21 hįskóli bannaš įkvešnum śrvals įlitsgjöfum aš tala eingöngu vegna skošana žeirra. Įkvešnar skošanir og sjónarmiš eru bönnuš eins og į tķmum rannsóknarréttarins.

Įtta af hverjum tķu fyrirlesurum ķ hįskólum ķ Bretlandi er vinstra fólk, sem leišir til hęttu į hóphegšun. Adam Smith stofnunin segir aš žetta hafi leitt til žess aš ekki sé lengur tekist į um ólķka skošanir og ętlanir og įlyktanir um lykilmįl séu įkvöršuš į grundvelli hóphegšunar um hinn eina rétta sannleika. Ķ žvķ skyni aš koma fram hinni einu réttu skošun hélt prófessor ķ Sussex seminar um žaš meš hvaša hętti ętti aš fara fram gagnvart hęgri sjónarmišum og kęfa žau ķ fęšingu.

Žessu furšufyrirbęri sem margir hįskólar eru aš verša vegna rétttrśnašar ķ staš vķsindalegra vinnubragša, leiša til óskapnašar žar sem įstęša er til fyrir stjórnmįlamenn aš gaumgęfa hvort peningum skattgreišenda sé ekki betur variš til annars vķsindastarfs en skošanakśgašra hįskóla.

Hįskólaspeki nżaldar hefur fundiš žaš śt aš fólk sé ķ raun žess kyns sem žaš telur sig vera hverju sinni. Žegar svo er komiš žį er ekki furšulegt aš žolinmęši fyrir hlutlęgum umręšum og vķsindastarfi bķši hnekki og tķmar allsherjarrķkisins ķ anda fasismans,  sem Mussolini fasistaforingi talaši um renni upp fyrir tilstilli vinstri hįskólaspekinnar.


100 mįnušurnir sem lišu įfallalaust

Įriš 2016 er heitasta įr į jöršinni ķ meir en 100 žśsund įr vegna loftslagsbreytinga, sagši ķ frétt vinstra blašsins Guardian ķ sķšustu viku.  Vķsaš var til upplżsinga "sérfręšingsins" James Hansen eins helsta barįttumanns um loftslagshlżnun af mannavöldum. Žetta er raunar alrangt žar sem loftslag var hlżrra į jöršinni fyrir um 1000 įrum eša žegar Ķsland byggšist og er žvķ mišur ekki eins hlżtt og žį.

Hansen og annaš ofsatrśarfólk į hnattręna hlżnun af mannavöldum halda žvķ fram aš finna verši leišir til aš koma koltvķsżringi burt śr andrśmsloftinu en įętlašur kostnašur viš žaš eru 570 trilljónir dollara eša sem samsvarar sjöįra heimsframleišslu. Žaš žżšir um 9 milljón króna kostnaš į hvert mannsbarn ķ heiminum.

Hansen og nótar hans hafa spįš žvķ allt frį įrinu 1988 aš hlżnun vęri óumflżjanleg ef ekki yrši hętt aš brenna jaršefnaeldsneyti og losa koltvķsżring śt ķ andrśmsloftiš. Žeir hafa ķtrekaš fullyrt aš ķshella į pólunum mundi brįšna, sjįvarborš mundi hękka, žurkar yršu stórkostlegt vandamįl og hvirfilbylir yršu sterkari og tķšari. Allt hefur žetta reynst rangt.

Fyrir 8 įrum byrjaši vinstra blašiš Guardian barįttu fyrir aš bjarga jöršinni og hélt žvķ fram aš ašeins vęru eftir 100 mįnušir til žess annars yrši óbętanlegur skaši af loftslagsbreytingum óafturkallanlegur ķshella pólana mundi brįšna, sjįvarborš mundi hękka verulega, hvirfilbylum mundi fjölga og styrkur žeirra aukast og žurkar yršu stöšugt fleiri og alvarlegri.

Nś eru žessir hundraš mįnušir lišnir og ekkert af žessu hefur gengiš eftir og hvaš sem lķšur upphrópunum um heitustu įr ķ sögunni žį hefur hitastig ekki hękkaš į jöršinni sķšustu įtjįn įr og žar veršur aš skoša aš įriš 2016 er undir įhrifum frį fyrirbrigšinu El Nino.

Pólar ķshellan er um žaš bil sś sama og žegar męlingar hófust įriš 1979. Varla er hęgt aš merkja hękkun sjįlvarboršs ķ um žaš bil heila öld. Engin breyting hefur oršiš varšandi styrk eša tķšni hvirfilbyla. Alvarlegir žurkar eftir 1950 til dagsins ķ dag eru einnig fįtķšari.

Raunar hefur eitt breyst undanfarin įr e.t.v. vegna aukins koltvķsżrings ķ andrśmsloftinu. Jöršin er gręnni og jaršargróši er miklu meiri en įšur.

Žrįtt fyrir žessar stašreyndir hefur stjórnmįlaelķtan įkvešiš aš leggja žungar byršar į fólk og atvinnulķf sem birtist m.a. ķ hękkušu orkuverši og įlögum į atvinnulķf sem bitnar į endanum į neytendum. En į sama tķma taka Kķnverjar og Indverjar žįtt ķ allri vitleysunni og skrifa undir samninga en lįta sér ekki detta ķ hug aš fara eftir žvķ og auka žvķ mišur sem aldrei fyrir losun koltvķsżrings.

Helvķtisspįrnar hafa ekki gengiš eftir en viš žurfum óhįš žvķ aš ganga vel um og gęta fjöreggsins okkar jaršarinnar og skila henni til komandi kynslóša betri en viš tókum viš. Žaš žżšir ekki aš viš eigum aš dansa eftir flautu falsspįmanna hnattręnnar hlżnunar.

(Upplżsingar aš mestu śr ritstjórnargrein Daily Telegraph9.10.2016)


Eru blondķnur ekki heimskar eftir allt saman?

Blondķnur eru alls ekki heimskar eins og haldiš hefur veriš fram og sagt er frį ķ óteljandi skrżtlum. Skv könnun sem birt var ķ blašinu Economics Bulletin kemur fram aš blondķnur męldust meš hęstu greindavķsitöluna žegar męlt var eftir  hįralit. Blondķnur voru lķka oftar ķ hęrra settum störfum en konur meš annan hįralit.

Sama gildir um karlmenn. Ljóshęrši karlmašurinn kom heldur betur śt ķ könnuninni gįfnalega en viš sem höfum annan hįralit.

Žegar könnunin er skošuš betur sést raunar aš sįralķtill munur er į gįfnafari fólks eftir hįralit og munurinn innan skekkjumarka. Gildi könnunaninnar er žvķ takmarkaš umfram žaš aš hrekja žį vitleysu aš ljóshęršar konur eša karlar séu mišur gefin andlega en žeir sem hafa annan hįralit.

Žaš veršur greinilega aš endurskoša ljóskubrandarana.

 


Nęsta sķša »

Höfundur

Jón Magnússon
Jón Magnússon

Síðuritari er Hæstaréttarlögmaður og fyrrverandi alþingismaður.

 

Eldri fęrslur

Nóv. 2019
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (22.11.): 2
  • Sl. sólarhring: 31
  • Sl. viku: 240
  • Frį upphafi: 1550490

Annaš

  • Innlit ķ dag: 1
  • Innlit sl. viku: 206
  • Gestir ķ dag: 1
  • IP-tölur ķ dag: 1

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband