Leita ķ fréttum mbl.is

Fęrsluflokkur: Višskipti og fjįrmįl

Launahękkanir įbyrgšarleysi hvers

Morgunblašiš bendir réttilega į žaš ķ leišara, aš engin innistęša er fyrir launahękkunum sem hafa oršiš į ķslenskum vinnumarkaši ķ djśpri kreppu. En hvaš veldur?

Žeir sem leiša launahękkanirnar og hafa gert allt žetta kjörtķmabil eru stjórnmįlamenn, sem létu hękka laun sķn af vinum sķnum ķ Kjararįši um leiš og žeir settust ķ valdastóla eftir kosningar. Sś launahękkun var órökstudd og röng og žaš var žį žegar fyrirséš, aš tęki Alžingi og rķkisstjórn ekki į žvķ, žį mundu verša kešjuverkanir į launamarkašnum eša höfrungahlaup eins og fjįrmįlarįšherra kallar žaš. 

Sś hefur lķka oršiš raunin og órói hefur veriš į vinnumarkašnum allt frį žessari sjįlftöku stjórnmįlastéttarinnar og ęšstu embęttismanna rķkisins. Ašeins einn žingmašur reyndi aš andęfa, en ekki var hlustaš į hann og hann er žvķ mišur žagnašur.

Žegar Morgunblašiš bendir réttilega į aš sś launažróun sem oršiš hefur ķ landinu stenst ekki mišaš viš ašrar žjóšhagsstęršir, žį žarf fyrst aš beina athyglinni aš žeim sem tróna į toppnum og eru meš starfskjör, sem eru langt umfram žaš sem almenni vinnumarkašurinn getur bošiš eša stašiš undir. 

Žaš er žvķ fyrst og fremst viš įbyrgšarlausa rķkisstjórn og stjórnmįlasétt aš sakast. Žjóšfélagiš lifir ekki endalaust į sešlaprentun og gjafapökkum frį rķkisstjórninni į kostnaš framtķšarinnar.  


Margaret Thatscher sannleikurinn og Crown sagnfręšin

Ķ dag eru 30 įr sķšan Margaret Thatcher lét af embętti sem forsętisrįšherra ķ Bretlandi en hśn tók viš embętti 1979.

Tķminn er fljótur aš lķša og fólk aš gleyma. Žessvegna skiptir mįli aš sagnfręšingar segi rétt frį og ķ sögulegu samhengi. Žegar Thatscher į ķ hlut,er išulega hallaš réttu mįli og reynt aš gera hlut hennar sem minnstan og rangfęra stašreyndir. 

Ég hef horft į nokkra af vinsęlu Netflix žįttunum "Crown", žar sem fjallaš er um samskipti Thacher og bresku drottningarinnar og breskt žjóšlķf į nķunda įratug sķšustu aldar. Žar eru hlutir heldur betur teknir śr samhengi og jafnvel sagt rangt frį. 

Žegar Thatcher tók viš embętti 1979, hafši verkamannaflokks rķkisstjórn James Callaghan setiš aš völdum um įrabil og įstandiš var žannig, aš Bretar žurftu aš sękja um ašstoš Alžjóša gjaldeyrissjóšsins, verkföll og ólga ķ landinu voru svo mikil, aš Callaghan óttašist um žaš į tķmabili, aš hann yrši aš kalla į herinn til ašstošar viš aš halda uppi röš og reglu. Atvinnuleysi var svo mikiš aš eitt helsta vķgorš Ķhaldsmanna ķ kosningunum 1979 var "Labour is not working".  Bretland var veiki mašurinn ķ Evrópu efnahagslega. Žaš var viš žessar kringumstęšur sem Thatscher tók viš.

Thatscher tók til óspilltra mįlanna og gjörbreytti efnahagsstefnunni į grundvelli einstaklingfrelsis og athafnafrelsis. Stjórnkerfiš var endurskošaš,mörg rķkisfyrirtęki sem voru rekin meš tapi voru lögš nišur eša seld ef žess var kostur. Vķštękar skattbreytingar voru geršar auk żmiss annars. Thatcher žurfti aš heyja haršvķtuga barįttu viš verkalżšshreyfinguna ķ Bretlandi sérstaklega nįmumenn og hafši sigur og sį sigur žżddi žaš aš stjórnvöld nįšu aftur aš stjórna landinu įn žess aš eiga stöšugt į hęttu verkföll eša lamandi skyndiverkföll.

En ašgeršir Thatscher stjórnarinnar męttu mikilli andstöšu sumra og m.a. įritušu 364 af fremstu hagfręšingum Bretlands mótmęlaskjal gegn stefnu rķkisstjórnarinnar įriš 1982, sem žeir töldu aš stefndi efnahagskerfi Bretlands ķ stórkostlega hęttu og vęru af hinu illa. Žaš segir sitt um stöšu hagfręšinnar į žeim tķma og jafnvel sķšar, aš ķ framhaldi af žessari andspyrnu hagfręšinganna tók fjįrhagur Breta heldur betur aš rétta śr kśtnum, vextir lękkušu og atvinnuleysi minnkaši. Žegar Thatscher lét af störfum var staša Bretlands sem fjįrmįlaveldis sterk og atvinnuleysi hafši dregist grķšarlega saman. 

Thatscher naut viršingar og stjórn hennar stóš sig vel ķ utanrķkismįlum. Milli hennar og Ronald Reagan Bandarķkjaforseta myndašist traust samband og vinįtta og žau voru įhrifamestu leištogarnir til aš vinna bug į kommśnismanum ķ Evrópu. Thatscher var andstęšingur apartheit stefnunnar ķ Sušur-Afrķku, en var samt į móti žvķ eins og Reagan aš beita landiš višskiptažvingunum. Žaš sjónarmiš rökfęrši hśn vel, ég var žeim innilega sammįla į žeim tķma og er enn. 

Ķ Crown žįttunum sem ég hef horft į, er reynt aš varpa rżrš į Thatscher meš żmsu móti m.a. er lįtiš ķ vešri vaka aš henni sé um aš kenna mikiš atvinnuleysi, en žess ekki getiš aš žaš var bśiš sem hśn tók viš af Verkamannaflokknum. Žį er gert mikiš śr žvķ, aš hśn og drottningin hafi lent ķ mikilli deilu vegna žess, aš Thatscher vildi ekki samžykkja višskiptabann į Sušur-Afrķku žaš er gert til aš sżna aš Elķsabet drottning hafi alltaf veriš į móti kynžįttaašskilnašarstefnunni (apartheit) en Thatscher ekki. Allt er žetta rangt auk žess sem žaš er rofiš śr samhengi. Ķ žessu sambandi er vert aš benda į ummęli Nelson Mandela fyrrum forsętisrįšherra Sušur-Afrķku, sem sagši um Thatscher "She is an enemy of apartheit-. We have much to thank her for."

Margareth Thatcher var tvķmęlalaust einn merkasti stjórnmįlamašur sķšari hluta sķšustu aldar. Breta geta žakkaš henni fyrir žaš aš hafa komiš Bretlandi upp śr öldudal óstjórnar, verkfalla og efnahagslegrar kyrrstöšu og öngžveitis og komiš žvķ til leišar aš Bretland varš aftur efnahagslegt stórveldi žar sem treysta mįtti į stöšugleika og öryggi ķ višskiptum.

Af sjįlfu leišir, aš vinstri menn mega ekki til žess hugsa, aš saga Thatscher sé sögš óspjölluš og sannleikanum samkvęmt. Sś saga er sigurganga žar sem stefna frjįls framtaks og takmarkašra rķkisafskipta sigraši og sżndi fram į žį einu leiš, sem žjóšfélög nśtķmans eiga til aš komast frį fįtękt til velmegunar. 

  


Röng višbrögš ekki gętt mešalhófs.

Sį sem jafnan skrifar af mestu viti ķ Fréttablašiš fyrir utan Óttar Gušmundsson lękni, er ritstjóri blašsins Jón Žórisson. Jón hefur veriš óhręddur viš aš andęfa višteknum skošunum hins alvalda žrķeykis ķ Covid fręšum. Jón bendir réttilega į, aš viš žessar ašstęšur sé žetta sį tķmi sem mikilvęgt sé aš ręša um frelsi, mannréttindi og vernd stjórnarskrįrinnar gegn handahófskenndum frelsissviptingum sóttvarnarlękns sem rķkisstjórnin samžykkir jafnan. 

Jón bendir į, aš margfalt fleiri hafi falliš fyrir eigin hendi į žessu įri en Covid, samt er rķkisvaldiš ekki aš beina sérstökum sjónum aš slķkum hörmungum. Óttar Gušmundsson gerši žeim mįlum góš skil fyrir nokkrum įrum, en ekki hefur veriš brugšist viš. 

Žó nokkrir verši til žess, draga ķ efa heilagleika veirutrķósins og žeirra ašgerša sem žaš hefur gripiš til, žį er hręšsluįróšurinn svo mikill, aš stór hluti landsmanna finnur til óttakenndar og takmarkar žvķ samskipti sķn viš annaš fólk, sjįlfum sér og öšrum til ómęldra leišinda. 

Žó mikilvęgt sé, aš hver gęti aš eigin sóttvörnum, žį er žaš annaš mįl en handahófskennd valdboš veirutrķósins, sem oft orka tvķmęlis. Sum žessara valdboša hafa valdiš žjóšinni milljarša tjóni eins og žaš aš eyšileggja feršažjónustuna. Önnur hafa svipt einstaklinga og smįfyrirtęki lķfsvišurvęri sķnu. Samt er haldiš įfram įn žess aš gerš sé grein fyrir hver sé tilgangurinn eša frelsissviptingar rökstuddar. 

Ég er nżkominn frį Spįni, frį svęši žar sem smit eru örlķtiš fįtķšari en hér mišaš viš fólksfjölda. Samt sem įšur mį fólk fara ķ hįrsnyrtingu, spila fótbolta og ašra boltaleiki jafnvel ķ keppnisgreinum. Vikulega er gerš grein fyrir hvar og viš hvaša starfsemi fólk er aš smitast. Žar kemur ķ ljós, aš smit eru ekki aš greinast vegna innstreymis tśrista eša žess, aš fólk fari ķ hįrsnyrtingu eša geri almennt allt sem gert er ķ frjįlsu žjóšfélagi. Smitin eru ašallega vegna skorts į ašgętni į įfengis- og öldrykkjustofum.

Ķ mišjum įgśst s.l. rofnaši samhengi vitręnnar nįlgunar og mešalhófs hjį veirutrķóinu og rķkisstjórninni en viš tóku žęr glórulausu öfgar sem fólu ķ sér nįnast aškomubanni til landsins. Allir skyldu skimašir ekki einu sinni heldur tvisvar og žaš meš óundanžęgri sóttkvķ į milli. Žetta hefur ekki haft neina žżšingu viš aš hefta śtbreišslu C-19 en valdiš tugum ef ekki hundruš milljarša tjóni, sem rķkisstjórnin ber įbyrgš į. Reynslan hefur sżnt aš žessi įkvöršun var röng og hafši ekkert ķ för meš sér nema tjón. Samt er vitleysunni haldiš įfram.

Ég męldist neikvęšur viš skimun į landamęrunum, jafnvel žó sżnatökukonan gerši sitt ķtrasta til aš troša sżnatökupinnanum ķ gegnum nefiš į mér og upp ķ heilabśiš. Vegna žess aš ég męldist neikvęšur, fer ég ķ sóttkvķ fram į föstudag n.k.  Heil vinnuvika. Vegna žessara reglna eiga margir ķ  erfišleikum bęši viš aš komast heim til sķn og afla sér naušsynja, fyrir utan žann ömurleika sem sumir žurfa aš lifa viš einir og yfirgefnir ķ sóttkvķ vegna žess aš žeir męldust ekki meš veiruna. 

Er žaš ekki dęmalaust, aš mašur sem męlist neikvęšur ķ žessari skimunaręši, skuli žessvegna žurfa aš halda sig frį öšru fólki og mešhöndlašur eins og holdveikissjśklingur fyrr į öldum. 

Rķkisstjórnin ber įbyrgš į žvķ,aš taka ekki alvöru umręšu um žaš hvaš sé lķklegast til aš hafa žżšingu, sé vilji til aš halda frelsissviptingum įfram, til aš reyna aš koma ķ veg fyrir Covid smit og beita žį žeim ašgeršum, sem taldar eru brįšnaušsynlegar en gefa fólkinu ķ landinu aš öšru leyti kost į žvķ aš gęta aš eigin smitvörnum. Žetta hefur rķkisstjórnin ekki gert, en telur sig hęfasta til aš vera ķ hlutverki jólasveinsins og fęra sumum gjafir og žaš allt meš annarra peningum aš sjįlfsögšu skattgreišenda.

Žó veiritrķóiš og landsstjórinn žekki e.t.v. ekki vel til žess sem kallaš er mešalhóf viš beitingu stjórnvaldsašgerša, žį ętti samt aš vera žekking į žvķ fyrirbęri ķ rķkisstjórninni. Vęri ekki rétt aš skoša hvaša ašgeršir koma žį til greina og eru naušsynlegar einnig aš teknu tilliti til žjóšarhags. 

 


Blessun rķkishyggjunnar

Mörgum brį ķ brśn žegar žeir hlżddu į tilvitnanir og innskot frį fjįrmįlarįšherra, sešlabankastjóra og hagfręšilegum sérfręšingi Hįskólans ķ Reykjavķk ķ rįšgjöf til stjórnvalda allt frį žvķ fyrir bankakreppuna 2008. Žeir voru allir žeirrar skošunar, aš aukin rķkisafskipti, skuldasöfnun hins opinbera og eftir žvķ sem ég gat best skiliš peningaprentun og gengisfellingu vęri žaš, sem helst gęti oršiš til bjargar ķ žeim efnahagsžrengingum sem framundan vęri vegna sóttvarnarašgerša rķkisvaldsins.

Eftir žvķ sem best veršur greint hefur fjįrmunum veriš sturtaš śr rķkissjóši į žessu įri, sumt til skynsamlegra rįšstafana, en annaš er óafsakanlegt brušl og eyšslusemi į peningum skattgreišenda. Meiningin mun vera aš skrśfa enn hraustlegar frį eyšslukrana rķkisvaldsins og eyša peningum, sem ekki eru til.

Stjórnarandstašan hefur ekkert annaš til mįlanna aš leggja, en aš heimta aš rķkiš eyši ennžį meira af peningum, sem ekki eru til. En sameignilega viršist stjórn og stjórnarandstaša vera sammįla um aš žetta reddist allt žegar hagkerfiš dafnar į nżjan leik og vex meš žeim störfum sem rķkiš ętlar aš bśa til ž.į.m. ķ hinu svonnefnda "gręna hagkerfi" sem aldrei hefur veriš rekiš öšruvķsi en meš grķšarlegu tapi. 

Óneitanlega var sś hugsun įleitin, aš nś vęri komiš nżtt afbrigši af fjįrmįlaviti sem einkenndi rįšstafanir ķ ašdraganda bankakreppunnar įriš 2008.

Ekki sakar aš spurt sé ķ žessum tryllta dansi stjórnmįlaelķtunnar og meginhluta fréttaelķtunnar ķ kringum tįlsżn gullkįlfs rķkishyggjunar, hvenęr rķkisvaldiš hafi nokkru sinni, nokkurs stašar veriš žess megnugt aš skapa fjölda aršvęnlegra starfa til frambśšar.

Žį ekki sķšur, hvort reynsla žeirra žjóša, sem hafa į sķšustu įratugum vikiš rķkishyggunni til hlišar og leyst hundruš milljóna manna śr fįtękt og frį hungurvofunni meš žvķ aš virkja einstaklingsframtakiš sé ekki fordęmi sem įstęša sé til aš taka mark į.

Žvert į žį stefnu sem nś er bošuš vęri skynsamlegra aš skera alla óžarfa fitu utan af rķkisbįkninu og rśmlega žaš. Meš žvķ aš lękka skatta į fólk og fyrirtęki vęri lķka lagšur grundvöllur aš žvķ, aš einstaklingarnir hefšu möguleika į aš virkja sköpunarkraft sinn og dugnaš og breyta žvķ ķ aršvęnlegan rekstur sjįlfum sér og öšrum til góšs.

Aukin rķkishyggja og rķkisafskipti munu eingöngu leiša til žess aš fyrirsjįanleg kreppa veršur langvinnari, dżpri og alvarlegri en hśn yrši vęri einkaframtakiš virkjaš til góšra hluta. Sķšan veršur aš horfast ķ augu viš žaš, aš sešlaprentun og įframhaldandi įbyrgšarleysi ķ launamįlum ekki sķst stjórnmįlastéttarinnar og embęttismannaašalsins, sem hefur leitt til žess aš launakjör eru gjörsamlega śr takti viš žann raunveruleika sem viš bśum viš ķ dag er eingöngu įvķsun į gengisfellingar ķ smęrri eša stęrri skrefum og óšaveršbólgu ķ kjölfariš, sem er óhjįkvęmileg ef rķkishyggjan fęr aš tröllrķša öllu ķ landinu.

Žetta eru žvķ mišur einföld efnahagsleg sannindi sem gilda alltaf, en hefur išulega veriš vikiš til hlišar alltaf meš skelfilegum afleišinum sķšast ķ ašdraganda bankahrunsins įriš 2008.

Er įstęša til aš endurtaka žaš meš mun verri og skelfilegri afleišingum?

 


Stjórn eša ofstjórn

Fyrir rśmum mįnuši įkvaš rķkisstjórnin skv. einni af tillögum sóttvarnarlęknis og aš boši landsstjórans Kįra Stefįnssonar, aš gera śt af viš feršamannaišnašinn meš tvöfaldri skimun og sóttkvķ ķ fimm daga milli skimana. Žetta įtti auk herts samkomubanns, upptöku 2 metra fjarlęgšarreglu į nż o.s.frv., aš leysa vandann vegna skyndilegrar aukningar į Covid smitum. 

Ķ dag einum og hįlfum mįnuši sķšar liggur fyrir aš žessi stefna var röng. Hśn stórskašar efnahag žjóšarinnar og hefur og mun leiša til stórkostlegs atvinnuleysis, fjįrhaslegra įfalla og gjaldžrota. En ekki bara žaš. Žaš er enginn įrangur. Smitum fjölgar. 

Landsstjórinn gerir nś žį kröfu, aš beitt verši mun haršneskjulegri ašgeršum og innilokunum. Rķkisstjórnin hefur hingaš til fariš aš tillögum Landsstjórans eins og Guš hefši sagt žaš. Žaš vęri žvķ įnęgjuleg tilbreyting ef rķkisstjórnin hętti žvķ og fęri aš gegna hlutverki sķnu sem rķkisstjórn og móta stefnu. Ekki bara skammtķmastefnu heldur langtķmastefnu. 

Ķ fyrsta lagi žarf aš skilgreina aš hverju er stefnt. Hvert er markmišiš. 

Öll viljum viš bśa ķ veirufrķu landi. En er žaš raunhęft markmiš.

Gęti veriš aš sś stefna hafi veriš rétt,sem mörkuš var ķ upphafi aš miša viš ašgeršir sem koma ķ veg, aš heilbrigšiskerfiš rįši ekki viš vandann.

Ķ löndum eins og į Ķtalķu og Spįni, žar sem langvinnu śtgöngubanni var beitt og grķmuskylda innleidd, fjölgar nś smitum į nżjan leik. Nišurstašan stefna stjórnvalda ķ žeim löndum voru mistök. Sama er aš segja um Bretland. 

Ķ landi eins og Svķžjóš, sem beitti vęgustu skeršingum į frelsi fólksins viršist śtkoman ķ augnablikinu vera įsęttanlegust. Žį segja margir. Jį en žaš voru miklu fleiri daušsföll ķ Svķžjóš en į hinum Noršurlöndunum. Žaš er rétt, en į žvķ kunna aš vera żmsar skżringar m.a. sś sem sóttvarnarlęknir žeirra hefur bent į m.a aš flensan ķ Svķžjóš 2019 var mjög vęg og rśmlega 1000 fęrri dóu śr henni en ķ mešalįri eša rśm 20% af žeim sem hafa dįiš śr C-19. 

Žjóšarframleišsla Svķa dróst saman um 8% vegna Covid en rśmlega 20% ķ Bretlandi. Samskonar samanburšur viš önnur Evrópulönd er Svķum mjög hagstęšur. 

Mišaš viš žaš sem viš vitum og žekkjum ķ dag, žį viršist skynsamlegt, aš móta žį stefnu:

Hvetja borgarana til aš gęta sóttvarna m.a. žvo sér um hendur og  halda fjarlęgšarmörkum. Skimunum yrši haldiš įfram į landamęrunum žessvegna tvöfaldri en ekki sóttkvķ į milli. Žessu yrši ekki breytt nema svo ólķklega vildi til aš heilbrigšiskerfiš réši ekki viš vandann.

Er įsęttanlegt aš frjįlst žjóšfélag gangi lengra en žetta žegar žaš liggur fyrir aš sjśkdómurinn er nś ekki alvarlegri en svo, aš langt innan viš hįlft % af žeim sem veikjast žurfa aš leggjast inn į sjśkrahśs og afleišingarnar fyrir flesta eru ekki alvarlegri en ķ venjulegri flensu. 

 

 

 

 


Getur enginn neitt nema Rķkiš?

Rķkisbįkniš hefur vaxiš öruggum og hröšum skrefum. Mikil hękkun į launum alžingismanna, rįšherra og ęšstu embęttismanna rķkisins ķ upphafi kjörtķmabilsins hafa leitt launažróun, sem engin innistęša var fyrir og žaš var fyrirséš, eftir aš gķrugur rįšamenn vildu engu sleppa af feng sķnum. 

Rķkissjóšur var rekinn meš verulegum halla 2019 ķ mesta góšęri sem viš höfum fengiš. Nś er fyrirséš, aš tekjur rķkisins muni dragast verulega saman. Žrįtt fyrir žaš hefur fjįrmįlarįšherra mótaš žį efnahagsstefnu, aš ekki skuli skera nišur ķ rķkisfjįrmįlum og rįšist skuli ķ auknar fjįrfestingar hin opinbera aš žvķ er sagt er, til aš verja störf. 

Sś var tķšin, aš Sjįlfstęšisflokkurinn bošaši, aš naušsyn bęri til aš minnka umsvif rķkisins og lękka skatta. Meš žvķ yršu žau öfl leyst śr lęšingi, sem mundu stušla aš aukinni nżsköpun,  framkvęmdavilja og aukinni arpšsköpun. Viš žaš mundu nż störf verša til og tekjur rķkissjóšs aukast. Ungir sjįlfstęšismenn leiddu barįttuna undir vķgoršinu "Bįkniš burt."

Stefnumótun fjįrmįlarįšherra nś sżnir aš žaš hefur oršiš 180 grįšu stefnubreyting hjį Sjįlfstęšisflokknum, Tališ er vęnlegast til įrangurs og varnar gegn žjóšarvį aš stękka rķkisbįkniš hlutfallslega meš žvķ aš spara ekkert og meš auknum fjįrfestingum hins opinbera, en meš žeim hętti verši störfin varin. 

Samkvęmt hefšbundinni borgaralegri hagfręši žżšir žessi stefna, grķšarlegan hallarekstur rķkssjóšs og žar sem ekki į aš lękka skatta žrįtt fyrir efnahagsįföll, sem bitna af mestum žunga į žeim helmingi vinnumarkašarins, sem žarf aš standa sjįlfur undir launagreišslum meš žvķ aš afla tekna fyrst įšur en hęgt er aš greiša laun veršur greinilega žröngt ķ bśi. Ef žaš veršur žį nokkuš bś eftir annaš en žrotabś. 

Hjį rķkisvaldinu ķ nśinu er žvķ öfugt fariš og hin nżja stefna žżšir, aš fyrst skuli eytt įšur en teknanna er aflaš. Stórfelldum halla į rķkissjóši veršur žį ekki mętt nema leggja į aukna skatta į fólk og fyrirtęki nema sś aušvelda leiš brįšabirgšaašgerša verši valin, aš vķsa žessum vanda eyšslustefnu rķkissjóšs til framtķšarinnar. Til barna og barnabarna.

Stjórnmįlastéttin hefur į fįum įrum hlašiš undir sig meš margvķslegum hętti og fęrri og fęrri žingmenn eru ķ raunverulegum tengslum viš framleišsluatvinnugreinarnar ķ landinu. Stjórnmįlastéttin hefur į kjörtķmabilinu bętt kjör sķn verulega og langt umfram flestar ašrar stéttir ķ landinu. Žį hafa stjórnmįlaflokkarnir veriš į einu mįli um aš fjölga ašstošarmönnum bęši žingflokka og rįšherra auk žess sem framlög til stjórnmįlaflokka hafa veriš margfjölduš.

Žaš er dapurlegt, aš formašur žess stjórnmįlaflokks, sem hafši žaš einu sinni į stefnuskrį sinni aš draga śr rķkisśtgjöldum, brušli og sóun ķ rķkisrekstrinum en hlśa aš frjįlsu framtaki skuli ekki sjį neina leiš til aš spara ogdraga saman  m.a. meš žvķ aš lękka ofurlaun ķslenska stjórnunarašalsins. Žį er slęmt, aš ekki skuli  vera til ķ oršabók rķkisstjórnarinnnar, aš lękka skatta til aš stušla aš nżsköpun og fleiri störfum.

Ég sé žvķ ekki betur, en Óli Björn Kįrason undirritašur og vafalaust margt annaš Sjįlfstęšisfólk séum oršin eins og nįtttröll ķ flokki, sem var flokkur einstaklingshyggjunar. Hvaš sem žvķ lķšur, žį er ég ekki tilbśinn til aš vķkja frį žeirri stefnu ķ pólitķk, sem mótast af žvķ. "aš hver sé sinnar gęfu smišur"  og "sinna verka skuli hver njóta". Slķkt gerist ekki nema rķkisvaldiš hafi sem minnst afskipti af borgurum žessa lands.  


Hver į aš stjórna?

Svo viršist, sem Žórólfur Gušnason sóttvarnalęknir sé glöggskyggnasti stjórnmįlamašur žjóšarinnar um žessar mundir. Raunar er hann ekki stjórnmįlamašur, en einhver veršur aš gegna žvķ hlutverki žegar rķkisstjórn tekur sér frķ frį žvķ aš stjórna og skrifar upp į allt sem sóttvarnar- og landlęknir segja eins og Guš hafi sagt žaš. 

Žórólfur bendir réttilega į, aš nś sé töluvert óžol ķ žjóšfélaginu gagnvart C-19 ašgeršum ólķkt žvķ sem var ķ byrjun įrsins. Žį bendir hann į, aš žaš žurfi aš taka tillit til heildarhagsmuna og leggur žvķ til, aš komiš verši į samstarfsvettvangi til aš vega og meta heildarhagsmuni, en ašgeršir ķ sóttvarnarmįlum verši ekki eingöngu ķ samręmi viš žaš sem hann sjįlfur leggur til.

Rķkisstjórnin hefši įtt aš koma slķkum samrįšsvettvangi į laggirnar strax ķ byrjun, en hefur fundist žęgilegt aš vera ķ vari sérfręšinga og geta komiš sér hjį aš stjórna. En nś ofbżšur sóttvarnarlękni stjórnleysi og glįmskyggni rķkisstjórnarinnar og telur óhjįkvęmilegt aš benda į  augljósa stašreynd.  

Sóttvarnarlęknir er žó ólķkur hefšbundnum stjórnmįlamönnum aš žvķ leyti, aš honum žykir nóg um hvaš völd hans eru mikil og gerir žvķ tillögu um valddreifingu. Žį verša žessi ummęli hans heldur ekki skilin meš öšrum hętti en honum žyki nóg um stikkfrķ leik rķkisstjórnarinnar og fari fram į, aš hśn fari aš sinna skyldum sķnum sem rķkisstjórn. 

Athyglisvert aš sóttvarnarlęknir skuli setja fram žessar tillögur og žęr eru honum til mikils sóma.

 

 


Fęšuöryggi og fjįrmįlastjórn.

Talsmenn hamfarastyrkja til vissra greina landbśnašarins hamast nś sem sjaldan fyrr og halda žvķ fram, aš dęmalaus višbrögš stjórnvalda vķtt og breitt um veröldina viš Covid veirunnar sżni ótvķrętt, aš gęta verši betur aš fęšuöryggi žjóšarinnar meš auknum styrkjum til įkvešinnar landbśnašarframleišslu. 

Žessi hamagangur einangrunarsinnanna er byggšur į fölskum forsendum. Žrįtt fyrir aš žjóšir ķ okkar heimshluta hafi dęmt sig ķ mismunandi stranga einangrun og śtgöngubann, žį hefur fęšuframleišslan ekki raskast og flutningar į matvęlum og öšrum vörum ekki heldur. Matvęlaöryggiš var žvķ aldrei ķ hęttu žrįtt fyrir óttablandin višbrögš viš veirunni 

Hvaš afsakar žį ašgeršir stjórnvalda til aš fęra meiri peninga frį skattgreišendum til įkvešinna framleišenda ķ landbśnaši og żmsum öšrum greinum vegna Covid veirunnar, eins og landbśnašarrįšherra hreykir af?

Ekki neitt. 

Hvaša žżšingu hefur žaš sķšan, aš landbśnašarrįšherra og rķkisstjórnin taki peninga skattgreišenda til aš greiša aukna styrki til gręnmetisframleišenda og/eša annarra framleišenda ķ landbśnaši?

Mun verš į gręnmeti til neytenda lękka? Var žaš forsenda aukinna styrkja? Ónei.

Reynsla neytenda af auknum styrkjum og beingreišslum til framleišenda er sś, aš žeir skila sér ekki eša žį mjög óverulega til neytenda meš lęgra verši.

Af hverju mį ekki styšja viš atvinnurekstur meš almennum ašgeršum eins og t.d. skattalękkunum t.d. afnįmi tryggingargjalds?

Nś skiptir mįli aš gęta vel aš žvķ aš opinberu fé sé ekki sólundaš ķ gęluverkefni, heldur brugšist viš raunverulegan vanda vegna Covid. Of margar ašgeršir rķkisstjórnarinnar eru žvķ mišur žvķ marki brenndar aš fęra fjįrmuni frį skattgreišendum til žóknanlegra ašila ķ atvinnurekstri.

Sżnu verra er aš stjórnarandstašan hefur ekki annaš til mįlanna aš leggja en aš krefjast enn meiri śtgjalda śr rķkissjóši. Pólitķsk yfirboš formanns Samfylkingarinnar og helsta mešreišarsveins hans eru meš žvķ aumkunarveršara sem heyrst hefur į Alžingi. 

Skattgreišendur eigi enn sem fyrr fįa vini į Alžingi. Ętla mį, aš žröngt verši ķ bśi margra žegar žjóšin žarf aš taka śt timburmenn órįšssķunnar. 

 

 


Hver į peningana žķna?

Stutta svariš viš spurningunni hver į peningana žķna er "eignarrétturinn er frišhelgur skv. 72.gr. stjórnarskrįrinnar. Nś hefur feršamįla-išnašar- og nżsköpunarrįšherra lagt fram frumvarp, sem tekur fyrir virk eignarréttindi neytenda į peningunum sķnum og žaš afturvirkt.

Neytendur į Ķslandi ķ įsamt meš neytendum annarra Noršurlanda hįšu um įrabil harša barįttu til aš tryggja lįgmarksréttindi neytenda ķ pakkaferšum, sem feršaskrifstofur skipuleggja og selja. Žar er kvešiš į um lįgmarksžjónustu og gęši, sem žurfi aš vera til stašar og skuldbindingu um endurgreišslu žeirra peninga, sem neytandinn greišir til feršarskrifstofunnar falli feršin nišur.

Įkvęšiš um endurgreišslu feršakostnašar er svo afdrįttarlaust, aš jafnvel žó aš sį sem selur feršina verši aš fella hana nišur vegna óvenjulegra og óvišrįšanlegra ašstęšna fyrir upphaf feršar veršur hann samt aš endurgreiša neytandanum innan 14 daga. Auk žess er seljandi feršarinnar skyldašur til aš hafa tryggingar fyrir endgurgreišslu til neytenda.

Ķ frumvarpi feršamįlarįšherra er tekiš fyrir, aš neytandinn geti fengiš pakkaferš endurgreidda, sem hann greiddi frį 15. mars s.l. Ķ staš žess aš fį peningana sķna segir frumvarpiš, aš hann geti fengiš inneignarnótu, sem neytandanum er heimilt aš innleysa į 12 mįnaša tķmabili sömu fjįrhęšar og žęr greišslur sem neytandinn innti af hendi. En hękki ferš ķ verši hvaš žį? Frumvarpiš segir ekkert um žaš. 

Žaš datt engum ķ hug viš bankahruniš, aš til aš aušvelda og leysa tķmabundiš lausafjįrstöšu fallinna banka, aš žį yršu innistęšur neytenda bundnar ķ 12 mįnuši. 

Feršaskrifstofur sem eru nįnast einu skipuleggjendur og söluašilar pakkaferša fį skv. lögum feršamįlarįšherra aš fara meš fjįrmuni neytenda ķ 12 mįnuši gegn śtgįfu žeirra sérstöku aflįtsbréfa, sem inneignarnótur nefnast. Žetta er nokkuš sérstakt rįšslag žar sem feršaskrifstofurnar hafa išulega ekki greitt neitt eša mjög takmarkašan hluta kostnašar vegna pakkaferšarinnar sem var aflżst. Feršaskrifstofan gerir samning viš flugfélag og hótel, en žarf ekki aš greiša žeim fyrr en sķšar og išulega ekki verši ferš felld nišur af óvišrįšanlegum įstęšum. Samt sem įšur į feršaskrifstofan aš hafa leyfi til aš valsa meš peninga neytandans eins og žeim sżnist nęstu 12 mįnuši skv. lagafrumvarpi rįšherrans. Ętlar rķkiš sķšan aš įbyrgjast endurgreišslu fari feršaskrifstofan ķ žrot og tryggingarféš dugar ekki. Hvaš meš vexti af žessum haldlögšu fjįrmunum?

Frumvarpiš er afturvirkt og tekur til ferša sem ekki voru farnar frį 15.mars. Neytendur hafa įtt rétt į endurgreišslu slķkra ferša frį 29. mars ķ fyrsta lagi, en feršaskrifstofu ber aš endurgreiša pakkaferš sem ekki er farin innan 14 daga frį aflżsingu. Er žaš skošun feršamįlarįšherra og rķkisstjórnarinnar, aš hafi feršaskrifstofa žrįast viš og vanrękt aš sinna žeirri lagalegu skyldu sinni aš endurgreiša neytandanum innan 14 daga frį nišurfellingu feršar, aš žį skuli feršaskrifstofan ölast rétt til aš fara meš peninga neytandans nęstu 12 mįnuši. Hvaš er žaš annaš en eignaupptaka? 

Svona ašför aš stjórnarskrįrvöršum eignarrétti og neytendarétti er ekki hęgt aš samžykkja. Ég skora į rįšherra aš lįta starfsfólk rįšuneytis hennar ekki fleka sig lengur til žessarar vanhugsušu lagasetningar og draga žetta frumvarp til baka. Ef ekki žį vona ég aš žingmenn sżni réttindum neytenda og stjórnarskrįrvöršum eignarrétti einstaklinga žį viršingu aš fella frumvarpiš. 

 

 


Hinn sanni žjóšaraušur

Ķ kjölfar efnahagslegra žrenginga og erfišleika einkafyrirtękja vegna ašgerša stjórnvalda gegn C-19 hafa gamlir kommar skrišiš į nż śt śr holum sķnum og lįta vķša til sķn taka į samfélagsmišulum. Inn holurnar, skrišu žeir žegar Kommśnisminn varš gjaldžrota 1989 og gat ekki braušfętt žęr žjóšir sem honum tilheyršu. Nś telja žeir vera lag žar sem komiš sį aš endalokum markašshagkerfisins. 

Ķ hita augnabliksins hafa sumir gamlir ešalkratar ringlast ķ höfšinu eins og  Jón Baldvin, sem fęrši Alžżšuflokkinn svo langt til markašshyggju, aš hann klofnaši. Nś telur hann helst til varnar vorum sóma aš dansa į nż į Raušu ljósi. 

Forustumenn Samfylkingarinnar Logi formašur og Įgśst Ólafur prédika aš sannur žjóšaraušur séu opinberir starfsmenn og leggja til aš rķkiš fęri śt kvķarnar ķ žessum hremmingum og fjölgi hįlaunastörfum hins opinbera sem aldrei fyrr. Sólveig Anna Jónsdóttir formašur Eflingar, fylkir liši sķnu til verkfalla enda feitan gölt aš flį hjį rķki og sveitarfélögum, žegar tekjur geta dregist saman allt aš helmingi. 

Ķ hugum žessa fólks viršist žaš ekki neinum vafa undirorpiš aš endalok markašshagkerfisins, kapķtalismans sé runnin upp og best sé aš lįta žį sem eru aš bögglast viš aš reka fyrirtęki į eigin kostnaš einungis njóta žeirra mola sem hrjóta af boršum hįlaunaašals ķ žjónustu rķkisins. 

Framleišsluveršmęti er eitthvaš sem žetta vinstra fólk telur ekki skipta mįli enda skilur žaš sjaldnast hvaš ķ žvķ felst.

Sennilega hefur ašeins einu sinni įšur veriš bošuš jafn purkunarlaus rķkishyggja. Žaš var hjį Raušu Khmerunum ķ Kambodķu foršum daga.  

 

 

 

 

 


Nęsta sķša »

Höfundur

Jón Magnússon
Jón Magnússon

Síðuritari er Hæstaréttarlögmaður og fyrrverandi alþingismaður.

 

Eldri fęrslur

Nóv. 2020
S M Ž M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (30.11.): 139
  • Sl. sólarhring: 868
  • Sl. viku: 3916
  • Frį upphafi: 1666659

Annaš

  • Innlit ķ dag: 125
  • Innlit sl. viku: 3477
  • Gestir ķ dag: 125
  • IP-tölur ķ dag: 123

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband