Leita frttum mbl.is

Frsluflokkur: Heimspeki

Heimurinn syrgir

Konungbornir vera ekki eilfir frekar en arir. Lovk 14. Frakkakonungur var aldrei veri sttur vi a vera minntur a. Helsta rgjafa hans var einu sinni ori "Allir deyjum vi" egar hann s svipinn kngi btti hann vi "ea nstum v allir."

Hldru drottning Stra Bretlands er fallin fr. Hn naut ess, a vera landi snu og j vinlega til sma, hn hefi aldrei afgerandi hrif gang j- ea heimsmla. Elilegt er a hennar nnustu syrgi hana sem og egnar hennar minnist hennar sem farsls jarleitoga.

Elsabet var sustu rma tvo ratugi eins og g gmul frnka ea amma, sem allir gtu lti sr lka vel vi. egar slkur aili kveur eru vissulega kaflaskil og er spurning egar sorgarathfnum lkur hva gera skuli.

Hva me konungdmi. Er a elilegt lrisrki?

Konungdmi byggir v a konungaflk s ra og ruvsi en arir. eir eiga a hafa egi vald sitt fr Gui og a tekur ekki bara til drottningar eins og Elsabetar heldur ttarinnar. Konungdmi er andsta lveldis, ar sem forustumaur jar er jkjrinn og allir borgarar eru jafnir.

Mannrttinda- og lrissinninn Thomas Paine, en hugmyndir hans koma m.a. fram Sjlfstisyfirlsingu Bandarkjanna, skrifai metsluritger 18.ld sem ht "Common sense"(almenn skynsemi) Almenna skynseminn var flgin v a vera ekki me konung ea aal. Paine segir a konungdmi s mikilvgasta uppgtvun djfulsins til a vihalda hjguadrkun.

Bretlandi tekur sonur hinnar stslu drottningar vi. Fjarri fer v a hann s yfirburamaur a ekkingu ea mannviti. Hann hefur m.a. tvvegis sp heimsendi vegna loftslagshlnunar, n ess a nokku gerist. Karl 3 telur, a hann s meiri en arir Bretlandi og var vri leita ar sem Gu hefur vali hann eins og arar dkkulsur og tindta smu gerar.

Vri ekki elilegt a lrisrki mundu afnema essa fokdru fordild og skurgoadrkun sem byggir raun andstu lrislegra hugmynda?


Homage to Catalonia.

Spni tala menn um, a a s vetur a eigi a vera komi vor. Bndur eru uggandi vegna mikilla kulda.

gr fr g til Alicante rysjttu veri og s ar bkina Homage to Catalonia eftir George Orwell. ar fjallar hann um ttku sna sem sjlfboalii borgarastyrjldinni Spni 1937. En hafi hann asetur Katalnu aallega Barcelona.

ar sem veri var llu verra dag en gr, fr svo a g klrai bkina. Hn er mjg vel skrifu og blaamannshfileikar Orwell leyna sr ekki. Arar bkur eftir hann eru m.a. Animal Farm og 1984. Hann var sannfrur vinstri maur vi getum sagt kommnisti og fr essvegna til a berjast Spni.

Lsingar hans eru eftirtektarverar um margt m.a. hvernig kommnistarnir brutu niur kirkjur og ttu stugum innbyris tkum sn milli .e. Trotskistar gegn Sovt kommnistum og allir gegn Anarkistunum o.s.frv.. Niurstaa Orwell essa sanntraa kommnista var s eftir a hafa barist vgvellinum hernum gegn Franco,a s stjrn sem tki vi Spni hvort heldur Franco mundi vinna sigur ea kommnistarnir, a a tki vi fasistastjrn einvherri mynd.

Uppgjr hans vi kommnsku hugmyndafrina birtist san egar hann skrifai bkurnar Animal Farm og 1984. Hugleiingar um jflag ar sem maurinn er ekki frjls heldur verur a lta ofurveldi kerfisins og engin hugsun ea skoun m komast a nnur en rkishyggja stjrnvalda.

Vi ttum a huga a essu fimbulkuldanum, egar vi borgum har fjrhir af hverjum bensnltra vegna hjtrarinnar um hamfarahlnun af okkar vldum.

George Orwell d fyrir 72 rum, en boskapur hans enn erindi vi okkur og vi eigum ekki a stta okkur vi kgun hins opinbera af v a stjrnmlamenn auknum mli eru eirrar skounar a eir eigi ekki a jna okkur, en telja sig eiga ess sta a breyta okkur og alaga allt samrmi vi a sem Orwell lsti bk sinni 1984


A vita og gleyma

rtubkalist frnleikans og rkfrslu sem kennd er vi sfista fr v 400 rum fyrir okkar tmatal var hgt a setja fram kenningar sem voru vinslar menntasklarunum, sbr.

"eim mun meira sem lrir, v meira veistu. eim mun meira sem veist, v meiru gleymir . eim mun meiru sem gleymir, v minna veistu. Ergo mikill lrdmur leiir til minni ekkingar."

A sjlfsgu fannst okkur essi rkfrsla bara ahltursefni.

grein Michael Deacon DT dag fjallar hann um ekkingarleysi unga flksins sgunni. Meiri hluti nemdenda veit t.d. ekki hver Mozart var ea hvar London er landakortinu.

San bendir hann , a vi urfum e.t.v.ekki a hafa miklar hyggjur af ekkingarleysi unga flksins, ar sem vsindamenn hafi komist a eirri niurstu febrar essu ri, a mikil lrdmur og ekking stuttum tma geti veri orsk minnistaps eldri rum, ar sem heilinn hafi ekki lengur svi ea svi til a geyma alla ekkinguna og essvegna gleymist og hverfi drmtar persnulegar minningar r vitund okkar.

S a stareynd, a unga flki og komandi kynslir fi minni frslu en flk fkk rum ur a semsagt sur httu a lenda okkar sporum varandi minnistap og getur v bi sig undir elli me meiri vitund en vi sem urftum jafnvel a lra Latnu.

Svo virist v greinilega a ekki s ll vitleysan eins ea af hinu illa.


Frelsi til a skja ara er vafasamur rttur

Forseti lveldisins segi setningarru Alingis, a frelsi til a skja ara vri vafaasmur rttur.

En hvaa rttur er a. Hefur einhver gefi einhverjum ann rtt. Eru einhversstaar lagakvi ea nnur fyrirmli sem mlir fyrir um a a flk eigi ann vafasama rtt.

Raunar alls ekki. Samkvmt slenskum rtti hefur engin rtt til a skja ara a er banna. a er beinlnis refsivert sbr.175.gr. almennra hegningarlaga 175 sem mlir fyrir um refsingu, fangelsi allt a rem rum fyrir a valda v a nmur sjkdmur berist t meal manna. Einnig mtti vsa sttvarnarlg.

Frelsi til a smita ara er v ekki fyrir hendi slensku samflagi. a engin ann rtt. a er beinlnis refsivert.

Frelsi borgaranna eru mikilvg undirstaa siara samflaga og a er mikilvgt a stu stjrnendur rkja og aljlegra stofnana gti ess a skilgreina a me rttum htti og gta ess, a setja frelsi ekki spennitreyju valdsins.


Hin nja sn vandanum.

Spakvitrasti stjrnmlamaur noran Alpafjalla, Logi Einarsson formaur Samfylkingarinnar, fjallar stundum um ml me eim htti a vsuhending um fjalli Einbinn vera nsta hugleiknar eins og segir: Hann Einbi gnfir svo langt yfir lgt a lyngttlur stara hann hissa.

frttatma RV hdeginu fann hann 5 ra fjrmlatlun fjrmlarherra allt til forttu og segir a ekki s rist a rt vandans sem s atvinnuleysi. Logi bendir samt ekki nein arbr atvinnuskapandi verkefni, en setti fram nja kenningu sem er einkar athygliver.

annig sagi Logi formaur a egar tala vri um tekjubtandi ager fjrmlatluninni vri veri a vsa til niurskurar og skattahkkana.

N fer mr eins og lyngttlunum kvinu Einbinn. Svo vs er essi kenning Loga, a hn verur ekki sett vitrnt samhengi vi alllfi ea neinar hagfrikenningar fyrr ea sar hvorki borgaralegar n ssalskar.

Hva er tekjubtandi ager? Skv.orskringu er a ager sem kemur sta skatta og eykur vntanlega rstfunartekjur flks. Okkur lyngttlunum er v fyrirmuna a skilja rkfrilegu tleggingu Loga formanns, a tekjubtandi ager .e. lkkun skatta s vsun niurskur og skattahkkanir.

Umra verur um mli Alingi morgun og vntanlega mun Logi sem hefur hr hasla sr vll me nja sn hagfrileg hugtk, orsk og afleiingu gera okkur lyngttlunum vitsmunalega grein fyrir v hvernig etta getur fari saman me eim htti sem hann heldur fram.


Rttur yfir eigin lkama og fstureying

Afskun margra ingmanna fyrir a greia atkvi me fstureyigarfrumvarpinu, sem heimilar fstureyingu allt til ess a langt er lii megngutma, var eftirtektarver. Hver ftur rum komu ingmenn upp atkvaskringu og klifuu v a eir styddu frumvarpi vegna ess a a vri rttur kvenna a ra yfir eigin lkama.

Engin dregur rttmti ess efa, a konur sem og anna flk eigi a hafa rtt til a ra eigin lkama.

essi rksemdafrsla hefur hinsvegar ekki rttmta skrskotun. Fstureyingar snast ekki um sjlfsagan rtt kvenna yfir eigin lkama heldur rtt eirra til taka rtt yfir eigin lkama af rum einstaklingi.

Spurningin er v hvort a verandi mir a ra v hvort annar einstaklingur fi a vaxa, dafna og hafa r yfir snum lkama ea hvort taka eigi ann rtt af eim einstaklingi.

Samykkt fstureyingarfrumvarpsins felur sr hfnun rtti fddra barna yfir eigin lkama. S veri a tala um mannrttindi, eru au tekin af eim, sem ekki geta bori hnd fyrir hfu sr me samykkt essa lnsfrumvarps.


Tjningarfrelsi

yfirliti um mannrttindi sem lrisjir telja mikilvgustkemur fram a flestir meta tjningarfrelsi mikils.

tmum einveldis-og arfakonunga var tjningarfelsi takmarka ef eitthva og au jflg strfuu undir vgorinu:

"Vr einir vitum."

Eltan aallinn og kngaflki hafi eitt rtt til a tj sig, en ekki sausvartur almginn.

egar alrishyggju einvaldskonunga var viki til hliar og borgaraleg rttindi voru mtun var vgor frjlslyndrar einstaklingshyggju allt fr dgum Voltairetil okkar dags varanditjningarfrelsi:

"g fyrirlt skoanir nar en g er reiubinn til a lta lfi slurnar til a fir a halda eim fram"

Hugmyndafrin byggir v a srhver borgari hafi sama rtt til tjningar hvort sem mr ea r, eltunni ea jflagsvaldinu lkar a betur ea verr.

Heildarhyggjuflk ntmanshefur auknum mli teki aftur uppsjnarmi einvaldskonunga og hphyggju. etta flktelur sig hafa rtt til a kvea hvaa skoanir su verugar og hverjar ekki.V

gori "vr einir vitum" er aftur komi ndvegi hj ssalistumSamfylkingu og Vinstri grnum og Kastljsi RV.Vgor essa hps er etta:

"g er sammla v sem segir og mun draga dr a r opinberlega. Gera a sem g get til a fir ekki a tj ig eanokku birtisteftir ig. Auk ess mun g gera krfu a verir rekinn r vinnunni."

Spurningin er v n sem fyrr hvort veljum vi frelsi ea helsi.


X Faktorinn

Varaformaur Sjlfstisflokksins, Hanna Birna Kristjnsdttir, hefur tta sig v hva a er sem veldur gengisleysi flokksins um essar mundir. vitali morguntvarpinu benti hn stuna sem er essi a hennar mati:

"a er einhver riji faktor. a er einhver faktor sem vi erum a gleyma,a er einhver x faktor. Einhver fegur, a er einhver plitk, stra, a er einhver hugsjn sem vi erum ekki a fanga ngjanlega vel"

Skyldi stjrnmlaforingi hafa tj sig llu skrar um hugmyndafrilegt inntak flokks snsog tfrslu. Lklega mun Landsfundur Sjlfstisflokksins oktber n.k.snast um a leita a x faktornum.

Kann a vera a Hanna Birna Kristjnsdttir hafi hndla ann stra sannleik semknverski heimspekingurinnKonfsusmtai orum forum me essum htti

"Raunveruleg ekking felst v a vita umfang eigin vanekkingar".


Eigi lei oss freistni

Fyrir mrgum rum htti g a bija Fair vori me eim hefbundna htti a segja "eigi lei oss freistni" Mr fannst arkleysa a algur Gu leiddi flk freistni. Elilegra vria segja stainn: "Fora oss fr a falla freistni." sjlfu sr gat etta falli undir mefddan vergiringshtt minn. En n telja fleiri a hefbundin ing Fair vorsins s rng af smu stum.

Fr v er sagt dag aRmversk kalska kirkjan hafi leirtt frnsku inguna Fair vorinu ar sem segir "og lei oss eigi freistni"og fallist a agti skilist me eim htti a Gugeti valdi v aflknetjaist freistingum ea yru eim abr, sta ess a hjlpa okkur a rarnga veginn dyggarinnar.

enskri tungu er breytingin essi: stainn fyrir a segja "And dont submit us to temptation" skal segja "And dont let us enter into temptation." essi breyting verur sett nja franska ingu Biblunnar sem Vatkani hefur samykkt. Pfadmurinn hefur vkvei a taka undir ofangreindan vergiringshtt hva varar Fair vori.

Skyldi hin evangelska Ltherska kirkja slandi samykkja essa sjlfsgu breytingu Fair vorinu?

annig breytt yri sagt. "Fora oss fr a falla freistni og fora oss fr illu." Er a ekki rkrtt kall ea bn til hins alga Gus sem allt hi ga er komi fr?


Einstaklingsfrelsi-Ofurrki og Snowden

Frelsi felst ekki eingngu almennum kosningartti. Frelsi felst einnig v a borgarinn s ltinn frii og fi a haga lfi snu og starfi innan ramma laganna n stugs eftirlits og afskipta rkisins.

ll viljum vi hafa einkaml okkar fyrir okkur sjlf og finnst gefellt a opinberir ailar fylgist me smtlum okkar, tlvupstum, sms, vrukaupum og fleiru. Persnuvernd og einstaklingsfrelsi er grundvallaratrii frjlsu jflagi.

bk sinni 1984 fjallar George Orwell um ofurrki ar sem fylgst er me hverju ftmli einstaklinga. Margir tldu ur a Sovtrkin vru a vera rki sem fjalla var um bk Orwell. N virist sem helsta forusturki hins frjlsa heims Bandarkin feti sigdyggilega tt a v a vera slkt ofurrki.

Uppljstranir EdwardSnowden um njsnir rkisstjrnar Bandarkjanna um einstaklinga, stofnanir og fyrirtki tti a vera umhugsunarefni fyrir frjlslynt og hgri sinna flk. Snowden eyddi 30 ra afmlisdegi snum fltta fr landi "hinna frjlsu" virist vera einstaklingshyggjumaur sem er mti ofurrkinu. Einstaklingur sem er samt svo fjlmrgum rum er mti v a ba vi a a samtl eirra su hleru og hljritu. Einstaklingur sem er hpi fjlmargra sem hefur kvena jflagsvitund einstaklingsfrelsi n ess endilega a skilgreina sig srstaklega plitskt.

Edward Snowden studdi frjlslynda einstaklingshyggjumanninn Ron Paul forkosningum Repblikana til forseta fyrra. Ron Paul vill draga r vldum og hrifum rkisins og beitingu Bandarkjahers.

rtt fyrir ofurvald Bandarkjanna og krfu um framsal Snowden vera hvorki hann n hans lkar stvair. Hann er hpi fjlmargra sem gera a sem eir telja a samviska eirra bji eima srtt. Snowden segir: "Sannleikurinn mun koma fram og a er ekki hgt a stva hann.

Einstaklingshyggjumenn mttu og ttu a skoa hvort hugsun og sjnarmi sem Snowden stendur fyrir su ekki nr hugmyndafri einstaklingshyggju og frjlshyggju en hugmyndafri vinstra flks.

Mia vi r forsendur erfugsni a gmundur Jnasson og Birgitta Jnsdttirskuli berjast fyrir rttindum Snowden og hann njti verndar og fi notimannrttinda,en hvorki Bjarni Benediktsson n Sigmundur Dav.


Nsta sa

Höfundur

Jón Magnússon
Jón Magnússon

Síðuritari er Hæstaréttarlögmaður og fyrrverandi alþingismaður.

 

Eldri frslur

Okt. 2022
S M M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Heimsknir

Flettingar

  • dag (5.10.): 570
  • Sl. slarhring: 844
  • Sl. viku: 2569
  • Fr upphafi: 1957793

Anna

  • Innlit dag: 501
  • Innlit sl. viku: 2256
  • Gestir dag: 473
  • IP-tlur dag: 450

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband