Leita frttum mbl.is

Frsluflokkur: Menntun og skli

Af hverju er hsnisskortur

Hagstofan segir a 7.371 tlendingur umfram brottflutta hafi sest a landinu fyrstu 6 mnui rsins. kranumenn eru innan vi 1000 eirra. etta er lka fjldi og allir bar Akranes.

Grarlegur aflutningur tlendinga veldur ofurlagi heilbrigis-, skla- og hnsiskerfi

slensk stjrnmlasttt sr enga stu til a bregast vi og takmarka akomu flks, ekki vri nema til a tryggja flkinu landinu gan agang a lknisjnustu, sklagngu svo ekki s tala um hsni.

Elilega verur hsnisskortur egar lka margir og ba Akranesi flytjast til landsins 6 mnaa fresti.

slensk stjrnmlasttt virist tla a halda fram a fljta sofandi a feigarsi sta ess a stjrna landamrunum.


A vita og gleyma

rtubkalist frnleikans og rkfrslu sem kennd er vi sfista fr v 400 rum fyrir okkar tmatal var hgt a setja fram kenningar sem voru vinslar menntasklarunum, sbr.

"eim mun meira sem lrir, v meira veistu. eim mun meira sem veist, v meiru gleymir . eim mun meiru sem gleymir, v minna veistu. Ergo mikill lrdmur leiir til minni ekkingar."

A sjlfsgu fannst okkur essi rkfrsla bara ahltursefni.

grein Michael Deacon DT dag fjallar hann um ekkingarleysi unga flksins sgunni. Meiri hluti nemdenda veit t.d. ekki hver Mozart var ea hvar London er landakortinu.

San bendir hann , a vi urfum e.t.v.ekki a hafa miklar hyggjur af ekkingarleysi unga flksins, ar sem vsindamenn hafi komist a eirri niurstu febrar essu ri, a mikil lrdmur og ekking stuttum tma geti veri orsk minnistaps eldri rum, ar sem heilinn hafi ekki lengur svi ea svi til a geyma alla ekkinguna og essvegna gleymist og hverfi drmtar persnulegar minningar r vitund okkar.

S a stareynd, a unga flki og komandi kynslir fi minni frslu en flk fkk rum ur a semsagt sur httu a lenda okkar sporum varandi minnistap og getur v bi sig undir elli me meiri vitund en vi sem urftum jafnvel a lra Latnu.

Svo virist v greinilega a ekki s ll vitleysan eins ea af hinu illa.


Er slenskan ekki nothf?

Hafi flk haft hyggjur af vexti og vigangi slenskrar tungu, m tla a flki hafi brugi brn vi a lesa r frttir, a ferainaurinn hr landi, teldi sr hentast, a nota ensku.

egar g heimstti fjlsttann feramannasta fyrir Covd, ar sem brn rf var a gera ga grein fyrir hlutunum, var a ttalega kauskt, a 60 manna slenskum ferahpi skyldi bara boi upp a f tskringar ensku. neitanlega skortir elilegan jlegan metna egar skipulagi er annig.

En etta er ekki a eina. Vi lestur dagblaa og annarra opinberra mila kemur ljs, a fjldi flks kann ekki skil einfldustu reglum slenskrar setningaskipunar og stafsetningu, jafnvel um fjlmennta flk s a ra.

annig mtti sj dag einu og sama blainu eftirfarandi texa auglsingum ar sem um er a ra srhfa starfsemi:

N flsalgn og Hluturinn er vour.

Ef til vill ekki strvgilegara villur, en leiir hugann a v hvort vi hfum ekki slaka hfilega miki slenskunmi og leggjum ekki neina rkt vi a flk geti tj sig slensku mli me slenskri setningaskipun en ekki enskri.

v miur er ekki um neina Pisa greiningu kennslu slensku hr landi og ekki nokkur samanburur af neinu tagi enda verur honum ekki vi komi. Hrddur er g um a vri hann til staar rii slenska sklakerfi ekki feitum hesti fr slkum samanburi frekar en rum.

Raunar snir a metnaarleysi menntamlayfirvalda, a bregast ekki vi egar treka er skrifa vegginn r eftir r, a frsla slenska sklakerfinu s ekki fullngjandi.

Ekki er vi gu a bast egar sjlfur menntamlarherra ttar sig ekki hva um er veri a tala eins og kom ljs, srstakri umru um skla n agreiningar Alingi nokkru fyrir inglok vor.


Hva brnin mega vita

Vntanlegur forustumaur Kristilegra demkrata strsta stjrnmlaflokks skalands, Armin Lanchet, hefur veri beraur af v a gefa slmskum, tyrkneskum harlnutrarbragasamtkum kost v a ra hva fi a standa sklabkum sem kenndar eru skalandi og hva ekki. Allt er etta gert hj Lanchet til a f stuning tyrkneska minnihlutans vi flokk sinn.

etta er raunar a, sem svonefndir fgahgri menn og jernispplistar hafa bent a mundi gerast kjlfar innflytjendastefnu Angelu Merkel og flaga.

a er dapurlegt til ess a vita, a ekki megi kenna skum sklabrnum anna en a sem fr n hj rngsnum slmskum trarsamtkum, sem byggja heimsn sna mialdahugmyndafri slam.

Me sama framhaldi mun etta lka gerast hr egar skammsnir, hugsjnalausir, stjrnmlamenn reyna a vinna stuning fyrir einmenningu og mialdasn slam, egar atkvastyrkur eirra gefur hugsjnalausu valdastreituflki tilefni til.

a er e.t.v. ekki skrti a n skuli AfD (Alternative fr Deutschland) sem er talinn yst hgri vngnum og mtmlir stefnu Merkel innflytjendamlum mlast strsti flokkurinn komandi sveitarstjrnarkosningum . 3. jn n.k.

En er ekki r a vi byrgjum brunninn ur en a verur of seint?


I dont speak Icelandic

Gan daginn sagi g vi afgreislumanninn. S tk ekki undir kvejuna og egar g falai kveinn hlut til kaups, sagist hann ekki tala slensku, annig a g var a endurtaka kauptilboi ensku.

Enginn kippir sr upp vi a lengur, flk jnustustrfum slandi tali ekki slensku. Viskiptamli enskan er um a taka yfir samskiptum flks. eir sem ekki kunna g skil enskri tungu lenda iulega vandrum.

slenskan lifir gu lfi meal jarinnar vegna ess, sem vel var gert rum ur. N hallar hinsvegar verulega undan fti. Vi hfum v miur ekki snt ann jlega metna a gera krfu til ess, a eir sem sinna jnustustarfsemi slandi fyrir slendinga tali slensku. Af hverju ekki? Er okkur ekki annt um a slenskan fi a dafna og vera fram lifandi ml slandi?

n tungumlsins fjarar undan slenskri menningu og slenskri jarvitund. a skiptir v mli, a vi gerum sjlfsagar krfur til ess a neytendur eigi undantekningarlti rtt v a jnustuailar tali slensku.

Lggjafinn getur gert rstafanir essu sambandi og tti a hafa jlegan metna til a gera a.


Eru Plverjar vondir vi konur?

tpa viku hafa belja r frttir RV, a Plverjar tluu a segja sig fr samningi Evrpursins um ofbeldi gagnvart konum. Frttunum hefur jafnan fylgt fordming hgri stjrn Pllands og illsku eirra gagnvart konum. Frttin eins og RV segir hana er rng. Hn hallar rttu mli og skilur tundan a sem mli skiptir og er inntak essa mls.

S afstaa Plverja a segja skili vi sttmlann hefur ekkert me illsku gagnvart konum a gera ea andstu vi rttindi eirra. Plverjar segja sig fr sttmlanum vegna ess, a honum eru kvi sem skylda aildarjirnar til ess, a grunnsklum sem rum sklum s brnum kennd kynjafri undir eim formerkjum a allt tal um lffrilegt kyn s relt.

Dmsmlarherra Pllands segir eli slkrar hugmyndafri vera skalega auk ess sem hn s rng og essvegna geti Plland ekki veri aili a essum svonefnda Istanbul sttmla.

etta veldur slensku rkisstjrninni og stjrnmlamnnum hr engum vandamlum ar sem eir samykktu samhlja glnustu lggjf sem samykkt hefur veri essu kjrtmabili um "kynrnt sjlfri".

slenskum stjrnmlamnnum finnst a sjlfsagt elilegt a slenskum grunnsklum s brnum kennt, a kyn hafi ekkert me lffrilega hluti a gera, heldur fari a eftir vihorfi hvers og eins og jflagslegum astum. S er munurinn stjrnmlastttinni hr og Pllandi.

Mikilvgasta spurningin er a velta fyrir sr hversvegna stjrnmlamenn Evrpu vilji standa me lyginni um a tal um lffrilegt kyn s relt og a skuli algjrlega vanta barni til a benda a essi keisari er ekki neinum ftum ar sem - hva svo sem fyrirbrigi kann a nefnast stendur berstrpa snu kynrna sjlfri.


rija bylgjan

Bkin "rija bylgjan" eftir Alvin Toffler kom t fyrir rttum fjrutu rum. Framtarspr bkarinnar og ess sem sar hefur komi fr hfundinum eru athyglisverar.

Fyrsta bylgjan er huga hfundar egar landbnaur tti til hliar jflagi veiimanna og safnara. nnur bylgjan er jflag inbyltingarinnar. jflag fjldaframleislu, ofurneyslu, mistringar og skrifris.

riju bylgjuna kallar Toffler tmabili a lokinni inbyltingu. Hann sr fyrir sr run vsinda-og tknisamflags okkar tma. Horfi yri fr skrifri, mistringu og samjppun vinnuafls strum sem smum skrifstofum miborgarsamflagi.

Mr fannst athyglisvert a kynnast eim framtarspm Tofflers, a heimavinna flks mundi aukast til muna me tlvubyltingunni. Ekki yri lengur rf a flk vri endalausum feralgum til og fr vinnu ea til fundarhald, heldur gti a sinnt daglegum strfum heima. Vi tki a hluta a sem engilsaxar kalla "cottage economy" (sjlfsurftarbskapur heima vi)og Global village.

Me riju bylgjunni yri dagleg rf mikilvirkra samgngutkja mun minni og flk gti noti tmans sem slk feralg tkju, til a hugsa um sjlft sig og noti ess a versla og njta jnustu ngrenni vi heimili. Orkusparnaur yri grarlegur.

Hugmyndir Toffler um framtina eru heillandi. Til yru margir bir borginni, ar sem flk mundi vinna heima og hverfin yru lifandi hverfi og hbli flks yri staur ar sem mestur hluti vinnunar yri framkvmdur auk ess sem a stutt yri a skja jnustu og frstundastarf.

Eftir v sem tlvutknin, rafrnar undirskriftir og fjarfundarbnaur mis konar hafa teki strstgum framfrum er furulegt hva hgt hefur gengi a jflagi alagai sig a riju bylgjunni. Flk yri meira heima og ofurskrifstofurnar heyru sgunni til.

Hvernig stendur v, a a urfi a marsra brnum og unglingum hverjum virkum degi skla til a hlusta a sem vel m nta tlvutknina til a mila frleik me fullkomnara htti.

Stnunin og andstaan stafar e.t.v. af v a inrki okkar tma reynir a halda breytt stand, af tta vi a yri mistringu htt og skrifri einfalda, mundu borgararnir f meira frelsi til sjlfsts roskaferlis n stugrar mtunar ofurfrttamennskunar sem reynir a tryggja mevitaa ea mevita hugmyndafri alrisrkisins sem og eim hagsmunum a halda flki vi ofurneyslu, sem a hefur enga rf fyrir.

N tmum hrslunnar og agera stjrnvalda vegna Covid veiru faraldursins arf fjldi flks a vinna heima og fr reynslu af v hvaa hagri er flgi v. etta hafa skld, rithfundar, sem og margir fleiri tta sig um rabil. Nausynlegt er a fleiri og fleiri geri sr grein fyrir eim kostum a stund vinnu sna a heiman.

Ef til vill munu essar rstafanir vegna Covid reynast s blessun essu dulargervi, a rija bylgjan sem Toffler spi fyrir um ri 1980 ni auknum mli ftfestu verldinni, llum til gs.


Af hverju svona fir?

Frttastofa Stvar 2 geri tarlega grein fyrir vntanlegum mtmlum og krfugngu nmsmanna gegn loftslagsbreytingum og hvatti flk til a mta. Krfugangan var gr fr Sklavrholti niur Austurvll. a sem kom vart vi essi mtmli er hva fir tku tt eim. Nmsmannahreyfingar grunn- og framhaldsskla og hsklanema stu fyrir mtmlunum og krfugngunni. Ef til vill hafa um 1% eirra sem tilheyra essum samtkum mtt mtmlin.

Er ekki elilegt a spurt s hvar eru hin 99%, sem su ekki stu til a mta loftslagsmtmlin.

Fram kom af vitlum vi ttakendur mtmlunum, a ungt flk vri hrtt vi loftslagsbreytingar og teldu a framt eirra vri gna. rum sem fluttar voru var gengi t fr v a stugt vaxandi hlnun vri heiminum vegna aukningar koltvsrings andrmsloftinu.

a er slmt a ungt flk s hrtt. En annig hefur a veri ekktri sgu mannkynsins. Flk er alltaf hrtt vi eitthva.S a ekki raunverulegt br flk a til. rum ur var haldi a ungu flki sgur um trll, Grlu, drauga og forynjur. Getur veri a trin "hamfarahlnun" sem muni eya llu lfi jrinni s lka galin og stugt fleira ungt flk tti sig v.

essu tilviki er a ekkert vafaml a a sem flk arf a ttast sambandi vi loftslagsbreytingar, er ttinn sjlfur eins og Franklin Delano Roosevelt Bandarkjaforseti orai a.

Vri v fyrir dyrum loftslagsmlum, vri a verugt verkefni nmsmmannahreyfingar og stjrnmlamanna a berjast fyrir v a vi segum okkur fr Parsarsamningnum um loftlagsml, sem veitir m.a. Knverjum og Indverjum frjlsar hendur um a auka losun koltvsrings grarlega fram til rsins 2030 auk ess a leggja ungar lgur og gjld m.a. okkur, sem bum vi eitt hreinasta loft og minnstu mengun af mannavldum, sem um getur heiminum. San ttum vi a einhenda okkur a gera krfur mestu mengunarvaldana, Knverja og Indverja, a taka til hj sr og berjast gegn grarlegri mengun og bja eim asto vi a.


a er ljtt a hra brn

rtt fyrir a s stareynd tti a vera alkunnug, a a er ljtt a hra brn, hefur a vigengist um aldir. Grla tti a bora ekk brn og va um heim voru brn hrdd me forynjum og jafnvel refsimtti almttisins ef viki vri af vegi dygganna.

N hefur teki vi n tegund af hrslurri gagnvart brnum, en eim er talin tr um a heimurinn s a farast vegna ess, a hlnun jarar s slk a a muni enda me helvtislogum jru innan frra ra ef au og arir tileinki sr ekki vegi dyggarinnar og jafnvel a veri gert, s spurning hvort jrinni veri bjarga.

umfjllun blasins Daily Telegraph dag er sagt fr v a vaxandi fjldi barna og unglinga eigi vi mikla vanlan a stra og urfi a f hjlp, slfringa og gelkna vegna tta vi hamfarir og/ea heimsenda vegna hamfarahlnunar.

greininni segir a a sem valdi helst vanlan unga flksins s rur samtaka eins og Extincition Rebellion, skgarelda Amason, en sast en ekki sst heimsendasp unglingsins Gretu Thunberg, sem segir boskap snum vi unga flki "Vi munum ll deyja" vegna loftslagshlnunar af mannavldum.

spi rkisarfinn Karl Bretaprins fyrir um endalok jarar fyrir mgrum rum. Skv. sp hans ttu endalokin a vera fyrir rmu einu og hlfu ri. N hefur hann birt nja sp, ar sem hann framlengir tmann fram a heimsenda um 3 r fr miju rinu 2019.

Harry sonur hans ltur sitt ekki eftir liggja sama tma og hann flgur me einkaotum nokkrum sinnum mnui, segir hann brnum Bretlandi, a vi sum eins og froskar sjandi vatni og a veri bara verra.

grein DT er srstaklega viki a v a foreldrar veri a segja brnum snum hva su stareyndir og hva s rur. annig veri eir a gera brnum snum grein fyrir v a a s algjr vissa um hugsanlegar afleiingar meintrar loftslagshlnunar.

Hr landi hafa unglingar veri hvattir til a skrpa sklanum og mtmla hamfarahlnun og a me velvilja og jafnvel hvatningu kennara. Fjldi sklamanna hefur teki afstu a a s lagi a skrpa sklanum gu barttu fyrir a eirra mati gu mlefni. Sem n er komi ann farveg vegna heimsendaspnna a brn og unglingar eru algjrlega rvillt vegna fgarursins og urfa a leita sr lkninganna vegna lygarursins sem a eim er treka haldi af leikbrum eins og Gretu Thunberg, forrttindaalinum eins og eim Karli og Harry, byrgjum stjrnmlamnnum og frttaeltunni. ar fer frttastofa RV framarlega flokki.

Stareyndin er s, a jafnvel a fallist yri algjrlega sjnarmi hlnunarsinna um a hiti geti aukist jrinni me breyttum lfshttum mannsins um 2-4 grur nstu hundra rum, er engin v fyrir dyrum. Lf og starf yri me svipuum htti og veri hefur, en flki hr landi mundi sennilega la betur og njta sambrilegra hlinda og landnmsmennirnir geru.


Mainstream stjrnmlaflokkar, fasistar og pplistar

Eirkur Bergmann kennari og Samfylkingarmaur var enn einu sinni fengin sem frttaskrandi til a fara yfir tlsku kosningarnar.

Stjrnmlafriprfessornum var eins og svo oft ur trtt um pplskar og fasskar hreyfingar, sem hann skilgreindi sem ruslflokk stjrnmlanna sem vru mti v sem prfessorinn kallar "the mainstream flokkum" ea flokkum sem styjast vi rkjandi vihorf, meirihlutaflokkum.

yfirfer sinni tkst prfessornum a tala um Norur Bandalagi sem fasskan flokk og samt 5 stjrnu hreyfinunni ba sem pplska flokka og andstu vi mainstream prfessorsins.

a sem eir flokkar eiga sameiginlegt sem prfessorinn kallar pplska og fasska er a eir eru mti rkjandi innflytjendastefnu og hafa efasemdir um Evrpusambandi og evruna. a virist huga prfessorsins vera ng til a flokkar verskuldi skilgreiningu hans a vera pplska og jafnvel fasska.

N er a svo a 5 stjrnu hreyfingin og Liga Nord unnu um helming atkva og gtu mynda rkisstjrn saman. Eru eir ekki samkvmt elilegri oraskringu "mainstream" ea meirihlutaflokkar. Einhver mundi segja a me v a kunna skil einfaldri samlagningu og frdrtti kmist flk a rkrttari niurstu en prfessorinn kemst a me sinni flknu ssalsku nlgun.

S skoun a vilja breyta Evrpusambandinu, fara r Evrpusambandinu og takmarka agengi innflytjenda a lndum eru elilegar plitskar skoanir, sem allar eiga rtt sr ekkert sur en hjnabnd samkynhneigra ea velferarkerfi. eir sem hafa ara skoun en ssalistarnir Evrpusambandinu og innflytjendamlum vera ekki vi a hgri fgaflk ea pplistar. a flk er flk sem hefur skoanir sem eru arar en ssalistarnir og r skoanir eiga jafn mikinn rtt sr og a n merkimia og uppnefninga eins og ssalisminn sem raunar er s plitska stefna, sem hefur misheppnast hva hrapalegast fr lokum sara heimsstrs.

a er ml til komi a ssalistar eins og Eirkur Bergman tti sig a eir eru ekki mainstream og sur en svo merkilegri en a flk sem er mti Evrpusambandinu, Evrunni og heftu agengi innflytjenda.


Nsta sa

Höfundur

Jón Magnússon
Jón Magnússon

Síðuritari er Hæstaréttarlögmaður og fyrrverandi alþingismaður.

 

Eldri frslur

Sept. 2022
S M M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Heimsknir

Flettingar

  • dag (27.9.): 13
  • Sl. slarhring: 683
  • Sl. viku: 1518
  • Fr upphafi: 1954134

Anna

  • Innlit dag: 12
  • Innlit sl. viku: 1399
  • Gestir dag: 12
  • IP-tlur dag: 12

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband